'Private press' in Nederland, 1910-2010

Een overzicht van bijzondere uitgaven door Nederlandse 'huisdrukkerijen' in de periode 1910-2010: van idealisten tot plezierdrukkers, van marginale uitgaven tot moderne vormen gemaakt met computer en printer. Met uitgebreide toelichtingen.

In 1910 werd in Nederland de eerste private press opgericht, De Zilverdistel. Twintig jaar eerder had de Engelse Kelmscott Press van William Morris een typografische ommekeer teweeggebracht. Morris keerde zich tegen de negentiende-eeuwse massaproductie en formuleerde nieuwe principes voor de vormgeving van het boek. Het voorbeeld van Morris werd breed nagevolgd, ook in Nederland, waar sommigen een eigen drukpers aanschaften om in kleine oplagen goedverzorgde boeken te drukken, vaak op speciaal handgemaakt papier. Ze lieten exclusieve lettertypen ontwerpen, gebruikten een eigen drukkersvignet en streefden naar Het Ideale Boek.

Wat is een private press?

Strikt genomen is een private press letterlijk een privé drukpers, opgesteld in een particuliere woning om goedverzorgd drukwerk te maken zonder commerciële intenties. Maar de praktijk is grillig: sommige private presses stonden niet bij mensen thuis, in andere gevallen werd er wel degelijk winst gemaakt en niet al het drukwerk is goed verzorgd. Het typerende van de private press is dat één persoon het boek ontwerpt en drukt.

Over de webrubriek Private press

Deze webrubriek toont de ontwikkeling vanaf 1910, inclusief de eerdere voorlopers en de buitenlandse voorbeelden, de eerste idealistische private presses, de bijzondere uitgaven in de Tweede Wereldoorlog, de enorme toename van 'plezierdrukkers' en geïllustreerde 'marginale' uitgaven in de jaren vanaf 1975 en de moderne hybride vormen van het bijzondere boek, gemaakt met behulp van de computer en de printer. Ook komen specifieke thema's als het verzamelen van private press-uitgaven en de financiën aan bod.

De Lijst van Nederlandse private presses-1910-2010 bevat de laatst bekende plaats van vestiging en jaren van aciviteit.

Deze webrubriek bestaat uit de volgende onderdelen:

Deze webrubriek is gebaseerd op de publicatie Het ideale boek. Honderd jaar private press in Nederland, 1910-2010. Onder redactie van Paul van Capelleveen en Clemens de Wolf. Nijmegen, Uitgeverij Vantilt, in samenwerking met de Koninklijke Bibliotheek, Nationale bibliotheek van Nederland en Museum Meermanno | Huis van het boek, 2010.

De rubriek bevat honderden extra afbeeldingen. Voor bibliografische verwijzingen en noten wordt verwezen naar de boekuitgave, waarin ook andere thema's aan de orde komen (De Leidsche Drukpers 1897-1898, de private press in debat, bibliofiele series in het Interbellum, de Nederlandse literatuur en de private press en de herkomst van de term private press).

Auteurs

  • Paul van Capelleveen (PvC)
  • Marieke van Delft (MvD)
  • Sjoerd van Faassen (SvF)
  • Lisa Kuitert (LK)
  • Ellen van Oers (EvO)
  • Reinder Storm (RS)
  • Kees Thomassen (KT)
  • Clemens de Wolf (CdW)

Lijst Nederlandse private presses

Een aantal experts heeft zich over de eerste versie van de lijst Nederlandse private presses 1910-2010 gebogen. Wijlen Lizanne en Ronald Breugelmans, Jan Keijser, Bubb Kuyper, Gerard Post van der Molen, Nol Sanders, Rickey Tax en Kees Thomassen hebben 't nodige verbeterd en toegevoegd, en zodoende een waardevolle bijdrage geleverd. Wij zijn hen zeer dankbaar.

Het ideale boek was een gezamenlijk project van de Koninklijke Bibliotheek en Museum Meermanno | Huis van het boek. Het project omvatte naast deze website een tentoonstelling over honderd jaar private press in Nederland (19 november 2010-20 februari 2011) in Museum Meermanno | Huis van het boek. Van het boek verscheen ook een Engelstalige uitgave: The ideal book. Private presses in the Netherlands, 1910-2010.