Papierfabricage

De boeken van Jacob Christian Schäffer zijn vanwege de daarin opgenomen papiermonsters destijds in een vrij beperkte oplage gedrukt. Van de bijzonder zeldzame eerste druk, die in zes losse deeledities tussen 1765 en 1771 is verschenen, zijn vier deeltjes in de papierhistorische collectie aanwezig. De hier getoonde afbeeldingen komen uit de eveneens schaarse Nederlandstalige uitgave, die in 1770 door Jan Christiaan Sepp in Amsterdam werd uitgebracht.

Jacob Christian Schäffer (1718-1790) is de centrale figuur in de zoektocht naar een geschikte vervanging van lompen bij de fabricage van papier. Hij studeerde in Halle en werkte vrijwel zijn gehele leven in Regensburg, waar hem in 1741 de positie van predikant werd aangeboden. Schäffer beperkte zijn wetenschappelijke activiteiten niet alleen tot de theologie, maar hield zich daarnaast intensief bezig met de bestudering van de natuur. Zijn uitgebreide studie over paddestoelen werd tot in de negentiende eeuw als het aangewezen standaardwerk op dit terrein beschouwd. In de combinatie van predikant en geleerde en als bijzonder vruchtbaar schrijver is Schäffer te beschouwen als een typische representant van de achttiende eeuw. Toen hij zich ging bezighouden met alternatieve mogelijkheden voor de vervaardiging van papier, deed hij dit, zoals te verwachten, grondig. Hij legde zijn ‘proefnemingen’ vast in een uitvoerig geschrift, voorzien van vele papiermonsters die resulteerden uit de experimenten met verschillende plantaardige grondstoffen.

Publicaties uit het einde van de achttiende eeuw, die handelen over het steeds meer toenemende tekort aan lompen en de daaruit voortvloeiende ingrijpende veranderingen in het gebruik van grondstoffen voor de papierfabricage, vormen een cruciale informatiebron voor het papierhistorisch onderzoek in deze periode. Het werk van Jacob Christian Schäffer speelt in dit verband een essentiële rol, niet in de laatste plaats door het feit dat hij velen heeft aangespoord op de door hem ingeslagen weg voort te gaan.

Proefnemingen en monster-bladen, om papier te maaken zonder lompen, of met een gering byvoegzel derzelven. Jacob Christian Schäffer. Uit het Hoogduitsch vertaald. Amsterdam, by Jan Christiaan Sepp, 1770. 4º. 2 dln. in 1 bd., met 15 en 18 papier-monsters.

Proefnemingen en monster-bladen, om papier te maaken zonder lompen, of met een gering byvoegzel derzelven. Jacob Christian Schäffer. Uit het Hoogduitsch vertaald. Amsterdam, by Jan Christiaan Sepp, 1770. 4º. 2 dln. in 1 bd., met 15 en 18 papier-monsters. 3194 E 19

Literatuur

H. Voorn. Rondom Jacob Christian Schäffer. Een bijdrage tot de geschiedenis der papierfabricage in de achttiende eeuw. Amsterdam 1950.