La photographie n'est pas l'art
Jaar:
1937
Kunstenaar:
Man Ray
(1890 - 1976)
Uitgeverij:
G.L.M.
Plaats uitgeverij:
Paris
Man Ray, La photographie n'est pas l'art (1937)
Le sex-appeal

Man Ray, La photographie n'est pas l'art (1937)

Man Ray, La photographie n'est pas l'art (1937)
Voorwoord (fragment)

Man Ray, La photographie n'est pas l'art (1937)

Man Ray, La photographie n'est pas l'art (1937)
Photographie intégrale et cent pour cent automatique

Man Ray, La photographie n'est pas l'art (1937)

De surrealistische 'toverlantaarn'

De van origine Amerikaanse kunstenaar Man Ray voorzag de twaalf door hem gemaakte foto’s in deze bundel van bijschriften, terwijl Breton het voorwoord schreef. In dit voorwoord brengt hij zijn vriend in verband met een ‘Lanterne Magique’, een toverlantaarn. Men zou deze vergelijking kunnen lezen als een ode aan Man Ray, waarbij Breton de creatieve geest van zijn vriend wil belichten. Een toverlantaarn is één van de voorlopers van de projector. Man Ray projecteert als het ware ook zijn eigen dromen, verbeeldingen, gedachten en opvattingen die voortvloeien uit zijn creatieve geest. Zijn camera is als het ware de projector van zijn psyche. De projecties ervan zijn zijn foto’s.

Daarnaast impliceert het woord ‘Lanterne’ (lantaarn) een bron van licht. Dit is een element waarmee Ray veel heeft gespeeld bij de totstandkoming van zijn fotografische oeuvre. Zijn uitvinding, de ‘rayogramme’, waarvan een exemplaar ook terug te vinden is in L’ange Heurtebise (1925), is hier een goed voorbeeld van. Deze techniek bestaat uit het plaatsen van een object op lichtgevoelig papier en het daarna meteen bloot te stellen aan licht. Hierbij wordt geen camera gebruikt. In La photographie n’est pas l’art is ook een rayogramme te vinden, vergezeld door het bijschrift ‘Photographie intégrale et cent pour cent automatique’ (Integrale en honderd procent automatische fotografie).

Ook het woord ‘Magique’ (magisch) kun je koppelen aan Man Ray en het surrealistische gedachtegoed dat soms terug te vinden is in La photographie n’est pas l’art. Het woord impliceert eigenlijk twee dingen. Het kan allereerst verwijzen naar het bovennatuurlijke, een droomwerkelijkheid, en daarmee naar het surrealisme. Het magische kan ook wijzen op de creatieve geest van de kunstenaar die bepaalde verbeeldingskrachten heeft waarmee hij de psyche van de beschouwer ‘betovert’ en de fantasie van de beschouwer activeert.

Man Ray, La photographie n'est pas l'art (1937)
Cerveau bien ordonné

Man Ray, La photographie n'est pas l'art (1937)

Man Ray, *La photographie n'est pas l'art* (1937)
Photo de mode "collection d'hiver"

Man Ray, La photographie n'est pas l'art (1937)

Man Ray, La photographie n'est pas l'art (1937)
Passage entre deux prises de vue

Man Ray, La photographie n'est pas l'art (1937)

Bij profotografische foto’s gaat het, net als bij mimetische, om de weergave van de werkelijkheid, alleen is dat wat is afgebeeld ongeloofwaardig en raadselachtig. Het object is dus wel te herkennen, maar de concrete betekenis erachter is raadselachtig. In de bundel wordt deze betekenis vaak duidelijker onder invloed van de bijschriften. Dit is het geval bij de foto met het bijschrift ‘Cerveau bien ordonné’ (Goed geordende hersenen), waarbij door de korte tekst de samenwerkende kolonie mieren ineens kan worden gezien als de representatie van de complexe hersenactiviteit van ons menselijk brein. Ook is dit het geval bij de afbeelding met het bijschrift ‘Photo de mode “collection d’hiver”’ (Wintermodecollectiefoto), wat ook typisch een voorbeeld is van een profotografische foto. Het blijkt dat de knoppen van een boom tegen de vorst zijn beschermd met een soort van witte zakjes, wat in het bijschrift wordt beschreven als dat de bomen zijn voorzien van hun modieuze wintercollectie.

Bij enigmatische foto’s is de vorm ongeloofwaardig en is daardoor het vinden van een eenduidige en juiste betekenis lastig. Het is niet duidelijk wat er precies gecommuniceerd wordt. Ray’s welbekende Violon d’Ingres (1924) is hier een goed voorbeeld van. In eerste instantie lijkt het duidelijk dat dit een vrouw is, maar door technische ingrepen van de kunstenaar is zowel de exacte vorm als ook de betekenis raadselachtig. Ook La photographie n’est pas l’art bevat enigmatische foto’s. Een goed voorbeeld hiervan is de foto met het bijschrift ‘Passage entre deux prises de vue’, waarbij het raadselachtig is wat er precies te zien is, omdat vorm en betekenis niet duidelijk zijn en dit door het bijschrift ook niet worden.

Bibliografische beschrijving

Beschrijving: La photographie n'est pas l'art : 12 photographies / Man Ray ; avant-propos de André Breton. - [Paris] : G.L.M., 1937. - [17] bl : ill. ; 26 cm.
Drukker: G.L.M.
Oplage: Onbekend
Exemplaar: Exemplaar op 'papier teinté' en 'papier couché jaune paille'
Bibliografie: Monod-9489
Aanvraagnummer: KW KOOPM L 506

Literatuur

  • David Bate, Photography & Surrealism. London/New York, I.B. Tauris, 2011.
  • André Breton, Manifeste du surréalisme. Paris, Gallimard, 1966.
  • Paul van Capelleveen, Sophie Ham et Jordy Joubij, Voix et visions. La Collection Koopman et l’Art du Livre français. La Haye, Koninklijke Bibliotheek, Bibliothèque nationale des Pays-Bas. Zwolle, Waanders, 2009.
  • Emmanuelle de l'Ecotais, Man Ray: La photographie a l'envers. Paris, Centre Georges Pompidou, 1998
  • Wouter Marinissen, 'La lanterne magique: Man Ray et l’éclairage de l’énigme dans La photographie n’est pas l’art, in: Relief, Revue électronique de littérature française, 11 (2017) 1, p. 24–39.
  • Yves Peyré, Peinture et poésie, Le dialogue par le livre 1874-2000. Paris, Gallimard, 2001.