Le blanc et le noir

Jaar:
1981
Auteur:
Eugène Ionesco
(1912 - 1985)
Kunstenaar:
Eugène Ionesco
(1912 - 1985)
Uitgeverij:
Erker

'Men moet zijn tuin verzorgen, schreef Voltaire. Ik doe dat op mijn manier' - deze uitspraak van Eugène Ionesco krijgt extra betekenis door de illustraties die hij zelf maakte bij zijn essay Le blanc et le noir uit 1981. Er worden in dit boek voornamelijk bomen en struiken op een naïeve, kinderlijke wijze afgebeeld. De bomen hebben gezichten. De bladeren aan de bomen hebben ogen, neuzen en oren. Deze eigenaardige tuin met gepersonifieerde en amorfe gewassen toont Ionesco hier in wilde zwart-wit tekeningen.

Eugène Ionesco, zoon van een Franse moeder en een Roemeense vader, groeide op in Frankrijk en verhuisde op zijn dertiende naar Roemenië. Hij studeerde filosofie, ging in 1938 definitief terug naar Frankrijk, waar hij literatuurwetenschap en Engels studeerde en begon te schrijven: romans en toneelstukken. Hij groeide uit tot een van de vernieuwendste toneelschrijvers van Frankrijk: hij was de onbetwiste meester van het absurdisme en maakte toneelstukken als La cantatrice chauve (1950) – over de zin en onzin van taal en communicatie - en Le rhinnocéros (1959). In 1970 werd de auteur gekozen tot lid van de prestigieuze Académie française.

Emotionele werking van kleur

Pas op late leeftijd, rond zijn zeventigste, legde Ionesco zich ook toe op de beeldende kunst. Hij begon met schilderen en tekenen op een moment dat hij last had van een 'writers block'. In het essay Le blanc et le noir denkt Ionesco na over zijn eigen schilderkunst. Het gaat in dit boek om de positie van het zwart ten opzichte van het wit en de onderlinge wisselwerking van de kleuren - die geen kleuren zijn (de afwezigheid van alle kleur: zwart; en wit: de aanwezigheid van alle kleuren bij elkaar). De schilder moet zich over zijn aanvankelijke angst voor het overwicht van het zwart heen zetten om tot de conclusie te komen dat de twee tegengestelden, zwart en wit, in wezen gelijkwaardig zijn. De emotionele werking van kleur was vaker onderwerp van Ionesco’s beschouwingen. Zo schreef hij in 1985 een uiteenzetting over het zwart en het rood en hoe deze vijandige kleuren getemperd kunnen worden door groen.

Ionesco schreef de tekst in 1980 en ook de tekeningen werden - door hemzelf - al in dat jaar gelithografeerd. Pas in 1981 wendde de schrijver zich tot uitgeverij Erker die het werk in 200 genummerde exemplaren op de markt bracht. De Erker-Verlag, voortgekomen uit de Bodensee Verlag, is een combinatie van boekhandel en kunstgalerie, met een eigen lithografisch atelier. De oorsprong is een samenwerking van Jürg Janett en Franz Larese, die hun bedrijven in 1958 in één pand in Sankt Gallen bijeenbrachten.

Bij Gallimard verscheen in 1981 een pocketeditie van Ionesco’s verhandeling over zwart en wit. Het exemplaar in de Koopman Collectie werd door Ionesco in potlood gesigneerd en voorzien van een handgeschreven opdracht op de titelpagina ter gelegenheid van een verjaardag. Ook de afzonderlijke litho's zijn in potlood door de auteur/kunstenaar gesigneerd - het is het werk van een dubbeltalent.

Bibliografische beschrijving

Beschrijving: Le blanc et le noir / Eugène Ionesco. - Saint Gall : Erker, 1981. - [72] p. : ill. ; 34 cm
Drukker: Genossenschaftsdruckerei Zürich (tekst)
Ateliers Erker-Presse (lithografieën)
Oplage: 200 exemplaren
Exemplaar: Nummer 59 van 200 op Offset
Lettertype: Perpetua
Boekbinder: Ateliers Hch. Weber (Winterthur)
Bijzonderheid: Gesigneerd door de auteur en met opdracht in handschrift van de auteur aan Jeny Hotz
Bibliografie: Bénézit 7-359
Aanvraagnummer: Koopm K 331

Literatuur

  • Paul van Capelleveen, Sophie Ham, Jordy Joubij, Voices and visions. The Koopman Collection and the Art of the French Book. The Hague, Koninklijke Bibliotheek, National Library of the Netherlands; Zwolle, Waanders, 2009
  • Paul van Capelleveen, Sophie Ham, Jordy Joubij, Voix et visions. La Collection Koopman et l'Art du Livre français. La Haye, Koninklijke Bibliotheek, Bibliothèque nationale des Pays-Bas; Zwolle, Waanders, 2009
  • Erker-Presse St. Gallen, die bibliophilen Bücher. Basel, Schwabe Verlag, 2008
  • Eugene Ionesco, Trouver un peu d'espoir: Fragment d'un traite pour les peintres autodidactes. St Gallen, Erker, 1985
  • Marie-Claude Hubert, Eugène Ionesco. Paris, Seuil, 1990

Voor- en achterplat van  boekband door de Ateliers Hch. Weber
Voor- en achterplat van boekband door de Ateliers Hch. Weber

Voor- en achterplat van boekband door de Ateliers Hch. Weber

Titelpagina met opdracht in handschrift van Eugène Ionesco aan Jeny Hotz
Titelpagina met opdracht in handschrift van Eugène Ionesco aan Jeny Hotz

Titelpagina met opdracht in handschrift van Eugène Ionesco aan Jeny Hotz

Pagina 38-39
Pagina 38-39

Pagina 38-39

Pagina 42-43 met tekening  door Eugène Ionesco
Pagina 42-43 met tekening door Eugène Ionesco

Pagina 42-43 met tekening door Eugène Ionesco

Tekening door Eugène Ionesco (p. 47)
Tekening door Eugène Ionesco (p. 47)

Tekening door Eugène Ionesco (p. 47)