Le carnet de rêves
Jaar:
1927
Auteur:
André Beucler
(1898 - 1985)
Kunstenaar:
Robert Bonfils
(1886 - 1972)

Le carnet de rêves van André Beucler verscheen in 1927 twee keer, in twee verschillende typografische versies bij dezelfde drukker/uitgever. De tekst van die uitgaven verschilde nauwelijks. Het ging om exact dezelfde novelle met twee in briefvorm uitgeschreven dromen. De eerste uitgave van Le carnet de rêves was tamelijk conventioneel- zij het gedrukt op bijzonder papier en voorzien van drie etsen van Robert Bonfils. De tweede versie lijkt in eerste instantie helemaal niet op een roman of novelle. Hierin is de tekst gezet als in een letterproef.

Verhaal als letterproef

Het verhaal begint gewoon op pagina 1 en loopt door tot pagina 55 (de indeling in hoofdstukken is in deze versie vervallen). Daarna begint hetzelfde verhaal opnieuw, maar houdt het op ongeveer driekwart op. Van pagina tot pagina verschilt het lettertype. Ook de regelafstand en de bladspiegel zijn wisselend. Onder de tekst is steeds vermeld uit welk lettertype, in welk lettercorps en met welke interlinie de tekst is gezet en gedrukt, zoals 'romain Didot', 'interligné à quatre points', 'de sept'. De eerste pagina’s zijn in grote corpsen gedrukt, met ruime regelafstanden. Naarmate het verhaal vordert wordt het lettertype steeds kleiner en de marges groter. Het begint in corps 42 en eindigt in corps 6. Daarna komen nog enkele ongenummerde pagina's, gezet uit een middelgroot corps. Sommige teksten zijn vetgedrukt, andere cursief, de meeste gewoon romein.

Het is uitzonderlijk dat voor een letterproef een doorlopend verhaal wordt gebruikt. De letterproef is bedoeld om de bij de drukkerij beschikbare lettertypes en corpsen te tonen, zodat de klant een goede keuze kan maken voor de tekst die hij wil laten drukken. Soms wordt daarvoor een standaardregel gebruikt, vaak een toepasselijke tekst over typografie, zoals 'Iedere drukker is, behalve fabrikant van drukwerk, tenslotte ook koopman'. Soms wordt voor elke letter en elk corps een andere tekst gebruikt, zoals: 'Diameter POEDER' en worden voorbeelden voor de verschillende type drukwerk, zoals geboortekaartjes, gegeven. In andere gevallen wordt de letter getoond aan de hand van een geheel alfabet voor alle afzonderlijke lettertypes. Maar een compleet verhaal, van a tot z verteld, dat komt zelden voor. Het verhaal is wel toegesneden op gebruik van een letterproef, want in de tweede droom wordt een bezoek aan een drukkerij beschreven.

Een drukker als uitgever

De drukker van deze letterproef is Maurice Darantiere uit Dijon (1882-1962). Evenals zijn vader, de meesterdrukker Victor Darantiere, wist Maurice Darantiere in bibliofiele kringen naam te maken door de kwaliteit van zijn drukwerk. Via Adrienne Monnier van het Maison des amis des livres in Parijs kwam hij in contact met invloedrijke uitgevers en schrijvers. Het bekendste werk dat Darantiere drukte was de eerste druk van Ulysses van James Joyce in 1922. Hij drukte ook werk van Gertrude Stein en Ernest Hemingway. Vooral in de jaren twintig was Darantiere succesvol. In 1926 begon hij – net als drukkers als Léon Pichon en François Bernouard – zelf boeken uit te geven onder de naam Éditions du raisin. De gewone editie van Le carnet de rêves was één van de boeken die hij zo publiceerde.

In het colofon van de letterproef-versie van Beuclers novelle staat dat deze speciaal voor de vrienden van de drukker is gemaakt in een oplage van 300 stuks (van de gewone uitgave waren er maar 130). Het is een visitekaartje van de drukker. Dat blijkt ook uit het vooromslag: onder de gravure van art-decorepresentant Robert Bonfils- die in de gewone editie een scène in de drukkerij illustreert- staat in grote letters de naam 'Darantiere'. Darantiere presenteert met dit boek niet een verhaal, maar zijn firma.

Bibliografische beschrijving

Beschrijving: Le carnet de rêves / André Beucler. - Deuxième présentation. - [Dijon: Darantiere], 1927. - 83 p. : ill. ; 29 cm
1e uitgave: 1926
Drukker: Darantiere (Dijon)
Oplage: 300 exemplaren
Exemplaar: Nummer 208 van de 300 op Auvergne
Bibliografie: Bénézit 2-518/519 ; Mahé I-255 ; Monod 1518
Aanvraagnummer: Koopm A 532

Literatuur

  • Histoire de l’édition française, Vol. 4. Paris, Promodis, 1986
  • Jean-Michel Rabaté, Maurice Darantiere: Les années vingt: bibliographie d'imprimeur. Plombières-lès-Dijon, Ulysse fin de siècle, 1988
  • Jean-Michel Rabaté, '"Thank Maurice": a note about Maurice Darantiere', in: Joyce studies annual, (1991), p. 245-251

Vooromslag met ets door Robert Bonfils
Vooromslag met ets door Robert Bonfils

Vooromslag met ets door Robert Bonfils

Titelpagina
Titelpagina

Titelpagina

Pagina 2: romain Didot
Pagina 2: 'romain Didot'

Pagina 2: 'romain Didot'

Pagina 10: Caslon italique
Pagina 10: 'Caslon italique'

Pagina 10: 'Caslon italique'

Pagina 80: romain Elzévir
Pagina 80: 'romain Elzévir'

Pagina 80: 'romain Elzévir'