Les illuminations

Jaar:
1949
Auteur:
Arthur Rimbaud
(1854 - 1891)
Kunstenaar:
Fernand Léger
(1881 - 1955)
Boekbinder:
Werner Wirtz
Uitgeverij:
Éditions des Gaules

Gedurende de korte periode dat Rimbaud dichter was (van zijn vijftiende tot zijn achttiende) heeft hij een enorme groei doorgemaakt. Zijn gedichten zijn revolutionair, zowel door hun soms opstandige toon, als door de wijze waarop ze geschreven zijn en de nieuwe werelden die ze beschrijven. Aan het dictum van Baudelaire: 'De poëzie heeft niet de Waarheid als doel, maar Haarzelf' voegde Rimbaud toe: 'zelfs niet de realiteit'.

Rimbaud's schilderijen in dichtvorm

Om die nieuwe werelden te beschrijven vernieuwde Rimbaud de taal, door bestaande woorden in een andere functie te gebruiken en door Engelse leenwoorden te gebruiken. Ook vernieuwde hij de vorm. Hiervan getuigen Les illuminations, waarin hij het prozagedicht van Baudelaire verder heeft ontwikkeld. Zijn prozagedichten zijn pastiches van andere tekstvormen, zoals een biecht ('Génie') en een kort verhaal ('Conte'), maar ook sonnetten en andere versvormen liet hij terugkeren als prozagedicht.

De gedichten zijn kleurrijk, met als beroemdste voorbeeld het gedicht 'Voyelles', waarin hij iedere klinker een kleur heeft toegedicht. Les illuminations, ('verluchtingen') zijn, afgaande op de titel, het beeldende taalgebruik en de veelheid aan kleuren, bedoeld als schilderijen in dichtvorm.

Léger illustreert Rimbaud

Léger gaat nog een stapje verder. Hij heeft tekst van Rimbaud verwerkt in zijn composities. Er zijn vier gedichten waarvan delen zijn gebruikt in illustraties, maar er zijn ook drie gedichten ('H', 'Elle aimée' en 'Départ') die niet zijn gedrukt en niet in de index zijn opgenomen, maar als illustratie in het boek voorkomen. Léger heeft zich deze gedichten helemaal toegeëigend: met weglating van de interpunctie heeft hij de teksten gekalligrafeerd.

In de illustraties zonder tekst domineren de primaire kleuren, typerend voor Léger. Hij wilde de kleuren zo goed mogelijk naar voren laten komen en vermeed complementaire kleurcontrasten. Zijn figuren zijn vaak gesimplificeerd. Dat geldt echter niet voor twee illustraties waar hij van zijn gebruikelijke stijl lijkt te zijn afgeweken. Het gaat om de illustraties bij respectievelijk 'Bonne pensée du matin' en 'Patience'. De bloemen in deze twee prenten hebben een groot niveau van détail en precisie.

Publicatie van Les illuminations

Rimbaud heeft Les illuminations nooit zelf gepubliceerd. Daardoor is er veel onduidelijkheid over deze bundel. Werd hij voor of na zijn afscheid van de poëzie (Une saison en enfer) geschreven? Maar ook de precieze samenstelling van de bundel is in mysteriën gehuld. Een deel van de gedichten is bijvoorbeeld ook uitgegeven onder de titel Vers nouveaux et chansons en wordt vaak niet beschouwd als onderdeel van Les illuminations. De heruitgave van Grosclaude maakt wel onderscheid tussen deze gedichten en de prozagedichten, maar publiceert ze beide als onderdeel van Les illuminations.

Dit exemplaar is gebonden door Werner Wirz in Lausanne. Hij rekende een aantal belangrijke bibliofielen tot zijn klanten, onder wie de markies van Ayala en de graaf Chevreau d'Antraigues.

Bibliografische beschrijving:

Beschrijving: Les illuminations / Rimbaud ; litograph. orig. de Fernand Léger ; préf. de Henry Miller. - Lausanne : Grosclaude, [1949]. - 133 p. : ill. ; 34 cm
Drukker: L'impr. Centrale, Lausanne (Zwitserland) (tekst) ; Roth & Sauter, Lausanne (Zwitserland) (lithografieën). – De lithografieën zijn gekleurd met pochoir-technieken onder de leiding van Louis Grosclaude
Oplage: 395
Exemplaar: Nummer 224 van de 275 op Vélin teinté pur chiffon, handgemaakt. - Gesigneerd door de uitgever en de kunstenaar
Lettertype: Garamond
Boekbinder: Werner Wirtz, Lausanne
Bibliografie: Monod-9742
Aanvraagnummer: KW KOOPM K 302

Literatuur:

  • Le livre à Lausanne: cinq siècles d'édition et d'imprimerie, 1493-1993. Lausanne, Payot, 1993
  • Renée Riese Hubert, ‘Graphisme poétique et poésie graphique: les illuminations de Fernand Léger’, in: ‘Minute d'éveil’: Rimbaud maintenant. Paris, Editions SEDES CDU réunis, 1984, p.149-157
  • Renée Riese Hubert, ‘The Books of Fernand Léger: Illustration and Inscription’, in: Visible language, 23 (1989) 2/3 (spring/summer), p. 255-279
  • Roger Little, Rimbaud: Illuminations. London, Grant & Cutler, 1983
  • Roger Little, ‘Réflections sur le forme et le style des Illuminations de Rimbaud’, in: ‘Minute d'éveil’: Rimbaud maintenant. Paris, Editions SEDES CDU réunis, 1984, p. 149-157
  • François Ruchon, Jean-Arthur Rimbaud: sa vie, son œuvre, son influence. Paris, Honoré Champion, 1929
  • André Verdet, Fernand Léger: le dynamisme pictural. Genève, Cailler, 1955

Arthur Rimbaud, Les illuminations (1949), p. [19]: litho van Fernand Léger
Arthur Rimbaud, Les illuminations (1949), p. [19]: litho van Fernand Léger
Arthur Rimbaud, Les illuminations (1949), p. 18
Arthur Rimbaud, Les illuminations (1949), p. 18
Arthur Rimbaud, Les illuminations (1949), p. [37]: litho van Fernand Léger
Arthur Rimbaud, Les illuminations (1949), p. [37]: litho van Fernand Léger
Colofon van Arthur Rimbaud, Les illuminations (1949)
Colofon van Arthur Rimbaud, Les illuminations (1949)
Titelpagina en frontispice van Arthur Rimbaud, Les illuminations (1949)
Titelpagina en frontispice van Arthur Rimbaud, Les illuminations (1949): p. [4]-[5]