Het belang van ritme

Hoe vaak heeft u vandaag al op uw mobiele telefoon gekeken? Winkelt u alleen overdag, of ook online wanneer de straten leeg zijn? Nieuwe technische innovaties veranderen de maatschappij. Hoe moeten we hier volgens Marli Huijer mee omgaan?

Marli Huijer, *Ritme: op zoek naar een terugkerende tijd*. - Herziene versie. - Amsterdam : Boom, 2015

Marli Huijer, Ritme: op zoek naar een terugkerende tijd. - Herziene versie. - Amsterdam : Boom, 2015

De natuur tegenover de technologie?

Is onze huidige technologie schadelijk voor ons? Marli Huijer beschrijft een stroming van filosofen en sociologen die onze moderne leefwijze stellig bekritiseren. De technologie van nu jaagt ons volgens hen op en verstoort onze ‘natuurlijke ritmes’. Het is vaak de klok die de boosdoener is. Zo schrijft filosofe Joke Hermsen in haar boek Stil de tijd (2009) dat we te veel door de mechanische klok worden beïnvloed en dat we meer met de ‘kosmische klok’ moeten leven. Socioloog Michael Young bekritiseert ons verzet tegen natuurlijke ritmes. Hij observeert hoe we ’s winters de verwarming hoog aan hebben staan en altijd als we wakker zijn het licht aan hebben. Mensen laten zich volgens deze en andere denkers zo sterk beïnvloeden door de technologisch geordende tijd, dat ze steeds gehaaster worden. We vullen elk moment met bezigheden en afspraken en laten zo de klok ons leven beheersen (Marli Huijer, ‘De natuur op het nachtkastje’ in Moralicide, 2010, p. 110).

Marli Huijer behoort niet tot deze stroming. Zij is het niet eens met de tegenstelling tussen technologie aan de ene kant en de natuur aan de andere kant. In het denken van sommige auteurs vertegenwoordigt het natuurlijke altijd het goede en de technologie het kwade. Volgens Huijer is dat allerminst vanzelfsprekend. De natuur brengt immers naast de schoonheid van een zonsondergang of de harmonie van de seizoenen ook nare ziekten, rampen en de dood. Bovendien is het lang niet altijd duidelijk waar de natuur ophoudt en de technologie begint, meent zij. Natuur en technologie zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Daarom zoekt Marli Huijer andere wegen om maatschappelijke veranderingen te onderzoeken.

Marli Huijer & Martijntje Smits (red.), Moralicide: nieuwe morele vocabulaires voor technologie, Kampen: Klement, 2010.

Marli Huijer & Martijntje Smits (red.), Moralicide: nieuwe morele vocabulaires voor technologie, Kampen: Klement, 2010.

Marli Huijer, Waarom de kerkklok ’s nachts slaat: oude ritmes in een hoogtechnologische samenleving. - Rotterdam: Stichting Civis Mundi, 2009.

Marli Huijer, Waarom de kerkklok ’s nachts slaat: oude ritmes in een hoogtechnologische samenleving. - Rotterdam: Stichting Civis Mundi, 2009.

Filosoof John Dewey (Bron: Wikipedia Commons)

Filosoof John Dewey (Bron: Wikipedia Commons)

Wat zijn ritmes?

‘Ritmes vormen markeringen in de tijd. Die markeringen geven betekenissen aan het dagelijkse bestaan, ze geven aan wanneer we werken, opstaan, sporten of vrij zijn’ (Ritme, 2011, p. 19). Kortom, ritmes geven structuur aan ons leven en als ze er niet waren, zou de tijd voor ons gevoel eindeloos doorlopen.

Het vrije volk, 7 november 1970 (Bron: Delpher)

Het vrije volk, 7 november 1970 (Bron: Delpher)

Amigoe, 30 december 1995 (Bron: Delpher)

Amigoe, 30 december 1995 (Bron: Delpher)

Ritme van media en apparaten

Al eeuwen lukt het ons om in redelijk vaste ritmes te leven. Technologie werd daarbij ingezet als belangrijk hulpmiddel om dat mogelijk te maken. De wekker maakt ons op vaste tijden wakker. De wasmachine is na een week vol en moet draaien. De tv is een typische ritmegever: ‘Op dagelijks niveau plooien televisie-uitzendingen zich om de gemiddelde slaaptijden (23:00-07:00 uur) en de gemiddelde werktijden (9:00-18:00 uur)’ (Ritme, 2011, p. 102).

Dit soort apparaten en media noemt Marli Huijer de ‘oude’ media en apparaten. Samen dragen zij bij aan het ‘achtergrondritme’ van ons dagelijks bestaan. ‘Ze vormen de ritmische randvoorwaarden waarbinnen het dagelijks leven zich voltrekt’ (Ritme, 2011, p. 103). Dit wil zeggen dat de apparaten en media ons sturen om in een bepaalde regelmaat te leven. We kunnen zelf invloed uitoefenen ‘maar vaak genoeg geven we de regie voor langere tijd uit handen’ (Ritme, 2011, p. 101).

Veel van deze sturende ritmes lijken te verdwijnen: ‘Vaste ritmes die ordening, structuur en cohesie in het individuele en sociale leven brachten, zijn naar de achtergrond verdreven en vervangen door flexibele tijdsindelingen die op elk moment individueel kunnen worden aangepast.’ We leven tegenwoordig in een tijdperk van ‘nieuwe’ media en apparaten - Marli Huijer noemt onder andere het internet, tweets, smartphones en webwinkels. Deze nieuwe media en apparaten houden ons 24 uur per dag en 7 dagen in de week bezig. Deze media structureren ons niet zoals de oude dat doen (Ritme, 2011, p. 15 en 104-107).