De bijbel van Rammazeyn
Jaar:
1643

Het verschijnen van de Statenbijbel in 1637 betekende een geluk voor de boekdrukkers. Hoewel het drukprivilege door de Staten voor vijftien jaar exclusief aan de Haagse drukker Van Ravesteyn verleend was, hebben veel drukkersbedrijven een behoorlijke graan meegepikt door “roofrukken” te maken van deze geautoriseerde bijbeltekst. Deze roofdrukken werden oogluikend toegestaan. De vraag naar deze door de overheid geïnitieerde en goedgekeurde bijbelvertaling zal enorm geweest zijn. Te groot voor één enkel drukkersbedrijf. Het was ook een kans voor de Hollandse steden om hun onafhankelijkheid van de Staten te onderstrepen door stedelijke drukprivileges aan zulke nadrukken te verlenen.

Ook in Gouda was er een drukker die een nadruk van de Statenbijbel op de markt gebracht heeft: Petrus Rammazeyn. Onder bescherming van het Goudse stadsbestuur gaf Peter Rammazeyn, samen met zijn zoon Johannes, in 1643 eerst het Nieuwe Testament uit, waarna in 1647-1648 het Oude Testament en de apocriefe boeken volgden. Deze bijbel staat bekend als de “Rammazeynbijbel”.

Zoals wel vaker bij de Statenbijbels, die onder stedelijk privilege uitgegeven werden, ziet men ook hier onderin de titelprent een gezicht van de stad waar de bijbel uitgegeven is, in dit geval dus Gouda. Het is een nogal slordige gravure, gemaakt door Josua Offermans. De hele onderneming betekende overigens het einde van het Goudse drukkersbedrijf van Rammazeyn: de uitgave was te kostbaar.

De Rammazeyns hebben een belangrijk fonds gehad, vooral vanwege de wiskundige en natuurwetenschappelijke uitgaven. Van uitzonderlijk belang zijn de eerste logarithmentafels die in de Nederlanden gedrukt zijn: die van de Gouwenaar Adriaan Vlacq, Johannes Neper en Ezechiël de Decker (ook Gouwenaar). Ook andere reken- en wiskundige tabellenboeken zijn door Rammaseyn gedrukt en uitgegeven.
Bijzonder is ook de uitgave 1636 van Jan van den Dale, De vre vander doot, gedrukt in civilité. Een meer volkse uitgave is de Historie van den ouden Tobias uit 1647.

STCN-beschrijvingen

Biblia
Biblia, dat is: De gantsche H. Schrifture. Tot Goude, P. Rammazeyn, (title-page 2a1,χa1: printed by J. Rammazeyn, 1647, colophon 22B4: 1648).
2º: πA-B6πC8 A-3B6 3C4 a-x6 y4, 2a-b62A-Z6, 22A-2B4, χa43a-l63m2
Vingerafdruk: 000002 - 1a1 (A2) nael$i : 1a2 (C5) honde 1b1 A $dr : 1b2 3C3 ckt$door$Chri 2b1 (a2) de$uy : 2b2 (y3) oomt$u$v 2a1 (A2) e$di : 2a2 (b)4 ren$e 3b1 A .$3.$ : 3b2 2B3 aels$sal$ge 3a1=3a2 (a3) va 4b1 (a) t : 4b2 (m) t$ge
Statenvertaling (Authorized Version)
Another issue of the edition Ter Goude, P. and J. Rammazeijn, [Utrecht], E. Snellaert, 1647
Gouda, Streekarchief Midden-Holland 539 E 1 (record in STCN)

Dale, Jan van den De vre vander doot. / By Jan vanden Dale. Ter Govde, printed by P. Rammazeyn, 1636
4º: A-B8 C4
Vingerafdruk: 163604 - b1 A2 ruck : *b2 C2 t$goe
Gouda, Streekarchief Midden-Holland 572 B 37 (record in STCN)

Tobias Die historie van den ouden Tobias. Ter Govde, printed by J. Rammazeyn, 1647
4º: A-B8 C4
Vingerafdruk: 164704 - b1 A2 n$w : b2 C3 chde
Gouda, Streekarchief Midden-Holland 512 G 35 (record in STCN)