Den Psalter wt die Hebreeusche waerheyt nae den sinne overgheset
Jaar:
1534
Bewerker/vertaler:
Jan van Campen

Een van de oudste exemplaren uit de boekerij van Frits Lugt die werd toegevoegd aan de Short-Title Catalogue Netherlands is Jan van Campen’s Psalter uit 1534. Het colofon verduidelijk dat het drukwerk werd verzorgd door Cornelis Henricsz Lettersnijder uit Delft, wiens religieuze oeuvre grotendeels werd beschreven in W. Nijhoff en M.E. Kronenberg’s Nederlandsche bibliographie van 1500-1540.

In dit geval gaat het om een vroege vertaling van het psalter in de Nederlandse taal (NK 1206) dat uiterlijk vooral in het oog springt door de oorspronkelijke kalfslederen band en de gefragmenteerde manuscriptbladen die hierin zijn verwerkt. Dit exemplaar laat onder anderen zien hoe er werd omgesprongen met het handgeschreven boek in de vroege jaren na de introductie van de boekdrukkunst in West-Europa. Veel manuscripten kwamen terecht in de ateliers van boekbinders die (delen van) het perkament hergebruikten ter versteviging van nieuwe boekbanden. Hoewel veel manuscriptfragmenten nu verstopt zitten in de rug van de boekband of onder de schutbladen, zijn deze in het geval van Van Campen’s Psalter nog duidelijk zichtbaar als versteviging van het voor- en achterplat. Om deze reden is het zelfs mogelijk om een inschatting te maken van de tijd waaruit het oorspronkelijke document stamt. Dit fragment dateert uit de vijftiende eeuw en is geschreven in een littera cursiva (lopend schrift). Om wat voor tekst het precies gaat blijft vooralsnog onduidelijk.

De verstevigde kalfslederen band is verfraaid met blindstempeling en twee metalen klampsluitingen. In een rand met gestileerde bladmotieven is, zowel onder als boven op de boekband, de tekst Ora pro nobis sancta dei genetris gestempeld, omgeven door dierfiguren in verdiepte amuletten. In het midden is de heilige Margaretha met de draak te zien, geflankeerd door twee griffioenen. Banden met een vergelijkbaar motief werden gedocumenteerd door E.P. Goldschmidt die deze toeschreef aan de Gentse boekbinder Pierre Caron of Petrus Caesaris. De betrokkenheid van een Gentse boekbinder zou ook de provenance van dit exemplaar kunnen verklaren – voor Lugt er in 1957 zijn hand op wist te leggen behoorde het onder anderen tot de collectie van C.Ph. Serrure (1805-1872), stichter van het genootschap van de Vlaamse bibliofielen te Gent.

Literatuur:
Met dank aan dr. Erik Kwakkel voor zijn hulp bij het dateren van het manuscriptfragment.
Goldschmidt, E.P., Gothic & Renaissance bookbindings exemplified and illustrated from the author’s collection, 2 dln, Londen, 1928.

STCN-beschrijving:
Bible Dutch ; O.T. Psalms
Dē psalter. Annotated by J. van Campen. Translated into Dutch after the Latin translation of the Hebrew
Delft, printed by C.H. Lettersnijder, (colophon: 13 July 1534)
8°: [A]8 B-Z8 %8
Vingerafdruk: 000008 - b1 B ie : *b2 Z $
Fondation Custodia: OBL-1410 (record in STCN)