De sleutel tot de heerlijkheid: het ex-libris van A.A. van Ruler

Het UB VU-exemplaar XP.07196 bevat verschillende eigendomsmerken. Op de voorzijde van het schutblad voor de gegraveerde titelpagina staat in balpenschrift: Juni 1947 de Götzens. Onderzoek naar deze naam leverde geen resultaat op. Via andere aantekeningen in hetzelfde exemplaar is meer te achterhalen. Op de binnenkant van het achterplat staat een aanschafnotitie van de Vrije Universiteit: Muller '97. 20.2415. Dit is een verwijzing naar het lotnummer in veilingcatalogus nummer 20 van de firma Müller waar dit boekje in 1997 werd geveild, met als speciale aanbeveling "Exemplaar uit de bibliotheek van Prof. Dr. A.A. van Ruler, met zijn ex-libris".

Dit ex-libris is te vinden op de binnenkant van het voorplat, geplakt deels op de omgeslagen rand van de 'haaienleren' band en deels op de vrijliggende houten platkern, waar de dekbladen, hier met kasboeklijnen, kennelijk al van losgeraakt waren voordat Van Ruler dit exemplaar van Het rechte gebruyck van des Heeren H. avondtmael verwierf, een exemplaar met de teksten van de jongere Pierre Du Moulin uit een editie van 1716 in combinatie met Focquenbergues' Beth-El met jaartal 1720.

Het motto van dit door Van Ruler zelf ontworpen ex-libris luidt: IN CRUCE CLAVIS GLADIUSQUE AD GLORIAM (in het kruis ligt de sleutel en het zwaard tot de heerlijkheid), met daaronder een zinnebeeldige voorstelling van een kruis waarover een zwaard en een sleutel gekruist zijn, tegen een achtergrond van een vlammende zon boven een gestileerde golvende zee met aan de horizon een duinenrij waarachter links en rechts van het kruis een kerktoren en een molen opdoemen. Onder deze voorstelling staat gedrukt: EX LIBRIS A.A. VAN RULER. Het geheel is uitgevoerd op een zwart fond met witte belettering en voorstelling, omgeven door een witte rand.

Arnold Albert van Ruler (10 december 1908 - 15 december 1970), een van de meest oorspronkelijke theologen in het Nederlandse protestantisme van het midden van de twintigste eeuw, was hoogleraar in de dogmatiek, de christelijke ethiek en het kerkrecht aan de Rijksuniversiteit van Utrecht van 1947 tot zijn dood in 1970. De enorme bibliotheek uit zijn nalatenschap werd in 1991 door veilinghuis De Tille in Leeuwarden onder de hamer gebracht. De veilingcatalogus in twee delen bevatte ruim 3000 nummers, waaronder echter niet het exemplaar van Het rechte gebruyck met zijn ex-libris.

Nynke Leistra