Pierre Poppy en Le doyen de Killerine

Jaar:
1739
Auteur:
Antoine François Prévost d'Exiles

In mei 1755 stierf de Haagse boekverkoper Pierre Paupie in het Gelderse Buren, waar hij de laatste jaren van zijn leven gesleten had als 'concierge van het donjon van den Huyse van Bueren'. Een decennium eerder had het speculeren op de onderlinge veilingen van de Haagse boekverkopers hem in zodanige financiële problemen gebracht, dat hij de aanstelling tot huismeester in 1752 met beide handen had aangegrepen.

Kossmann noemt in De boekhandel te 's-Gravenhage tot het eind van de 18de eeuw een kleine 50 uitgaven van Paupie, uit de periode 1736-1750. In de STCN zitten er 53 (1 februari 2007) maar het valt op dat in een aantal van die boeken de naam van Paupie wel heel wonderlijk wordt gespeld, namelijk als 'Poppy' of 'Popie'. Het ligt niet erg voor de hand om te veronderstellen dat Paupie acuut woordblind was geworden, en aan een zetter met dyslexie heeft het ook niet gelegen. De boeken met Popie of Poppy in het impressum zijn zonder uitzondering buiten Nederland gedrukt.

Paupies naam werd dan ook met graagte gebruikt door allerlei (Franse) drukkers die werken op de markt wilden brengen die de censuur niet zouden doorstaan (en die vaak alleen daarom al geheide kaskrakers waren). Van de 53 titels zijn er vermoedelijk 20 waar Paupie ten onrechte wordt opgevoerd als drukker. Overigens wordt niet op alle titelpagina's zijn naam verhaspeld: in de meeste valse impressa luidt hij gewoon 'Pierre Paupie'.

Eén van de werken waarmee Poppy/Paupies naam verbonden is, is de zesdelige roman Le doyen de Killerine, histoire morale composée sur les mémoires d'une illustre famille d'Irlande van Antoine François Prévost d'Exiles, die overigens vooral bekend is door zijn roman Manon Lescaut. Het eerste deel van Le doyen verscheen in 1735 in Parijs bij François Didot. Er bevindt zich géén exemplaar van deze uitgave in Nederland; de hiernaast afgebeelde titelpagina is ontleend aan Tchemerzine. Het drukkersmerk op de titelpagina komt ook voor in boeken van de Amsterdamse drukker François Desbordes, die dan ook niet meer blijkt te zijn dan een schuilnaam voor Didot.

Hoewel de titel van Le doyen niet voorkomt in Weil, zal het boek niet in goede aarde gevallen zijn bij de kerk. Het beschrijft de lotgevallen van een Ierse priester die zich in allerlei bochten wringt om zijn familieleden aan geschikte huwelijkspartners te helpen. Of het boek verboden was is niet na te gaan, maar het is zeker niet uitgesloten. Ook het feit dat Manon Lescaut in oktober 1733 verboden -en verbrand- was, heeft Prévost wellicht voorzichtig gestemd. Hoe het ook zij: pas in 1739 hervatte hij het werk aan Le doyen en verscheen het tweede deel met het -valse- impressum 'La Haye, Pierre Poppy'. In totaal zijn er zeker acht edities zijn waarin gesuggereerd wordt dat het boek in Nederland gedrukt werd.

In de meest recente uitgave van de werken van Prévost wordt de tekst van Le doyen bezorgd door Aurelio Principato, die in de slechts twee bladzijden die de 'Note sur l'etablissement du texte' in beslag neemt 7 edities noemt die van belang zijn voor de tekstgeschiedenis van Le doyen (hoewel hij nalaat uit te leggen waarom). De eerste editie (aangeduid als (a); de tekst waarop de tekstuitgave gebaseerd is) heeft het eerdergenoemde eerste deel uit 1735 (Paris, Didot), een tweede deel uit 1739 ('La Haye, Poppy'), een derde zonder vermelding van plaats en/of drukker uit 1739, en een vierde tot en met zesde deel zonder plaats of drukker uit 1740. Uitgave (c) heeft een impressum 'La Haye, Poppy', 1739 (Parties I-II) en 1740 (Parties V-VI; de parties III en IV worden niet genoemd ), en editie (d) en (f) zijn respectievelijk uitgaven 'La Haye, Poppy' uit 1744 en 1742. Voorts noemt hij nog een editie Paris, Didot, 1750 (b), Amsterdam, Humbert, 1741 (e) en Paris, Leblanc, 1810 (g).

Wat opvalt is dat twee keer een editie genoemd wordt waarin een tweede deel uit 1739 voorkomt met 'Poppy' in het impressum. Die tweede delen zijn echter niet identiek, want in de variantenlijst achterin de tekstuitgave wordt een groot aantal varianten genoemd die voorkomen in (c), maar niet in (a). De KB bezit een exemplaar van editie (c) ((2213 C 18; zie afbeelding). Het vermoeden rijst dat Principato geen uitgebreid onderzoek heeft gedaan naar de editiegeschiedenis. Alle edities die hij noemt zijn aanwezig in de Bibliothèque Nationale. En er zijn, zoals gezegd, meer vroege edities die de naam van Poppy dragen. Over de eerste uitgave meldt hij alleen -zonder uitleg- dat 'tous les tomes ont paru vraisemblabement chez Didot'.

Naast de hierboven genoemde edities zijn in de STCN er nog uitgaven uit 1741, 1744, 1760 en 1771 met de naam van Poppy op het titelblad; de editie uit 1742 die Principato noemt, is nog niet door de STCN aangetroffen. De eerste uitgave in het bestand zonder Poppy in het impressum dateert van 1783 en is ook een Franse druk: het impressum luidt Amsterdam, et se trouve à Paris, rue et hotel Serpente.

Erik Geleijns

STCN-beschrijvingen

Prévost d'Exiles, Antoine François
Le doyen de Killerine, histoire morale composée sur les mémoires d'une illustre famille d'Irlande. By L'auteur des Mémoires d'un homme de qualité [=Antoine François Prévost d'Exiles]. La Haye, P. Poppy, 1739-1740. 12o: 6 volumes (1: A-I12 K6 2: A-I12 (I11-12 blank) 3: A-I12 (lacks I12, blank?) 4: A-H12 5: A-H12 I6 6: A-K12). Printed in France.
Vingerafdruk:
1: 173912 - b1 A2 épr : b2 K3 $L
2: 173912 - b1 A2 e$ : b2 I6 t
3: 173912 - b1 A2 le$ : b2 I6 qu'
4: 174012 - b1 A2 $P : b2 H6 $let
5: 174012 - b1 A2 nt : b2 I3 ve
6: 174012 - b1 A2 r$le : b2 K6 e,$
Koninklijke Bibliotheek 2213 C 18-19 (record in STCN)

Prévost d'Exiles, Antoine François
Le doyen de Killerine, histoire morale composée sur les mémoires d'une illustre famille d'Irlande. By L'auteur des Mémoires d'un homme de qualité [= Antoine François Prévost d'Exiles]. La Haye, P. Poppy, 1741. 12o: 6 volumes (1: π1 A-I12 K6 2: π1 A-I12 (lacks I10,11,12, blank?) 3: π1 A-I12 (lacks I11,12, blank?) 4: π1 A-H12 5: π1 A-H12 I6 (lacks I6, blank?) 6: π1 A-K12 (lacks K11,12, blank?) Fictitious imprint, but printed in the Netherlands
Vingerafdruk:
1: 174112 - b1 A a : b2 K4 it$d
2: 174112 - b1 A us : b2 I6 ri
3: 174112 - b1 A v : b2 I6 es
4: 174112 - b1 A de : b2 H6 voit
5: 174112 - b1 A $c : b2 I4 me
6: 174112 - b1 A r : b2 K6 $q
Koninklijke Bibliotheek 2209 G 23-24 (record in STCN)

Prévost d'Exiles, Antoine François
Le doyen de Killerine. Histoire morale composée sur les mémoires d'une illustre famille d'Irlande. By L'auteur des Mémoires d'un homme de qualité [= Antoine François Prévost d'Exiles]. La Haye, P. Poppy, 1744. 12o: 6 volumes (1: π1 A-I12 K6 2: π1 A-I12 (I10-12 blank) 3: π1 A-I12 (I11-12 blank) 4: &pi1 A-H12 5: π1 A-H12 I6 (lacks I6, blank?) 6: π1 A-K12 (lacks K11-12, blank?)). Printed in France.
Vingerafdruk:
1: 174412 - b1 A u : b2 K4 $de
2: 174412 - b1 A s : b2 I6 ric
3: 174412 - b1 A i : b2 I6 es
4: 174412 - b1 A $d : b2 H6 ávo
5: 174412 - b1 A c : b2 I4 e$
6: 174412 - b1 A l : b2 K6 $q
Koninklijke Bibliotheek 2218 B 33-38 (record in STCN)

Prévost d'Exiles, Antoine François
Le doyen de Killerine, histoire morale, composée sur les mémoires d'une illustre famille d'Irlande. By L'auteur des Mémoires d'un homme de qualité [= Antoine François Prévost d'Exiles]. La Haye, P. Popie bookseller, 1760. 12o: 6 volumes (1#π2 A-G12 H6 I1 2: π1 A-G12 3: π2 A-G12 (lacks G12, blank?) 4: π1 A-F12 G6 5: π2 A-F12 G6 6: π1 A-G12 H8)). Printed in France.
Vingerafdruk:
1: 176012 - b1 A é : b2 I r$
2: 176012 - b1 A o : b2 G6 $m'
3: 176012 - b1 A a : b2 G6 toi
4: 176012 - b1 A $ : b2 G3 $de
5: 176012 - b1 A ur : b2 G3 i$a
6: 176012 - b1 A o : b2 H4 sag
Koninklijke Bibliotheek 2204 C 10-12 (record in STCN)

Prévost d'Exiles, Antoine François
Le doyen de Killerine, histoire morale, composée sur les mémoires d'une illustre famille d'Irlande. By L'auteur des Mémoires d'un homme de qualité [= Antoine François Prévost d'Exiles]. La Haye, P. Popie bookseller, 1771. 12o: 6 volumes (1: π A-G12 H8 (lacks H8, blank?) 2: π1 A4 B-G12 H8 3: A4 B-G12 H8 4: A4 B-G12 H4 (H4 blank) 5: A8 B-G12 (lacks G12, blank?) 6: π1 A-G12 H8). Printed in France.
Vingerafdruk:
1: 177112 - b1 A oû : b2 H4 é$a
2: 177112 - b1 A i : b2 H4 e$re
3: 177112 - b1 A2 apr : b2 H4 $ég
4: 177112 - b1 A p : b2 H2 $la
5: 177112 - b1 A2 sieu : b2 G6 vis
6: 177112 - b1 A Ch : b2 H4 en
Koninklijke Bibliotheek 2216 G 20-22 (record in STCN)