Jan Toorop

In 1929 schonk Charley Toorop de schriftelijke nalatenschap van haar vader aan de Koninklijke Bibliotheek. Deze collectie heeft een sterk documentair karakter. Naast correspondentie vormen boeken en artikelen over de schilder en zijn oeuvre, en specimina en clichés van zijn bandontwerpen en boekillustraties een substantieel onderdeel. Sindsdien is de verzameling gestadig uitgebreid. Een heel bijzondere aanwinst ontving de Koninklijke Bibliotheek in 1947 van mevrouw W.M.C. ('Miek') Janssen (1890-1953): een subtiel getekend symbolistisch portretje van een jonge vrouw, spaarzaam met krijt ingekleurd. Het in de tekening aangebrachte kader versterkt de indruk van een proefschetsje, alsof Toorop zich voornam dàt gedeelte in een ander verband nog eens toe te passen. Hoewel het niet gedateerd is, maakt vergelijking met andere tekeningen het uiterst waarschijnlijk dat het rond 1912 is vervaardigd. In 1912 bracht de te Oosterbeek woonachtige schilderes en letterkundige Miek Janssen Toorop een bezoek in zijn Nijmeegse atelier en dit bleek de start van een hechte, maar niet onomstreden, relatie die tot aan zijn dood in 1928 zou voortduren. Zeker in het begin was er sprake van een meester-leerling-verhouding, zoals ook al blijkt uit de achterzijde van het tekeningetje dat hij haar in of kort na 1912 zal hebben toegezonden. Want die zending bevatte tevens Toorops exemplaar van de Carmina van P.C. Boutens (1912) en zijn commentaar daarbij maakt duidelijk dat dit niet alleen ‘tot vermaak’ was bijgesloten. Toorops rol bleef echter niet beperkt tot het becommentariëren van haar schilderkunstige en literaire verrichtingen; op zijn beurt werd hij sterk door haar geïnspireerd. Zo vervaardigde hij voor haar dichtbundels Aan den einder *(1915), *Aan den bron (1916), Schaduw van den toren (1918) en het spel De wroeging (1922) illustraties en het bandontwerp. In Aan den einder werd bovendien als frontispice nog een portret opgenomen. Het was niet de enige keer dat hij haar vereeuwigde. Zo maakte hij in 1913 en 1914 twee treffende portretstudies van haar, neemt zij op de verschillende versies van 'La Belgique sanglante' uit 1914 een centrale positie in en heeft zij waarschijnlijk ook geposeerd voor het uit datzelfde jaar daterende 'Het heilige schreed'.

Vrouwenportret. Jan Toorop (1858-1928). S.l., [ca. 1912]. Potlood en krijt op papier. TC D 64

Vrouwenportret. Jan Toorop (1858-1928). S.l., [ca. 1912]. Potlood en krijt op papier. TC D 64

Literatuur

Jan Toorop. De Nijmeegse jaren 1908-1916. [Nijmegen] 1978, p. 190
A.H. Huussen jr., 'Jan Toorop en de dichteres-schilderes Miek Janssen', in: Juffrouw Ida 12 (1986), nr. 1, p. 1-39, afb. op p. 20
V. Hefting. Jan Toorop. Een kennismaking. Amsterdam 1989.