Margriet, 'weekblad voor vrouwen en meisjes'

Wie de vele jaargangen van het weekblad Margriet doorbladert (en dat kan bij de KB), realiseert zich hoeveel er in de afgelopen driekwart eeuw is veranderd in de positie van de vrouw.

In het begin: kinderen centraal

Op het omslag van het eerste nummer staat geen vrouw, maar een kind. Dat geeft wel aan waar de focus ligt in de beginjaren: bij de vrouw als verzorgster van haar gezin. Zij breit kleding voor de kinderen, maakt een herenhoed schoon en krijgt adviezen van een ‘paedagoog’ over de opvoeding.

De kinderziel is zoo iets teers en broos, dat het bijna misdadig is ze door onnoodige hardhandige methoden te kwetsen.

stond in het derde nummer van Margriet (14 oktober 1938). Maar er is dan ook al aandacht voor de vrouw zelf.

Omslag van het eerste nummer van Margriet, 30 september 1938

Op het omslag van het eerste nummer van Margriet staat een kind, wat tekenend is voor de rol van de vrouw, 30 september 1938. Aanvraagnummer: TE 15712

Tips voor het gebruik van strikjes in Margriet, 23 februari 1946

Vlak na de oorlog is er gebrek aan alles. En dus geeft Margriet raad hoe je een oud kledingstuk kunt opfleuren met een strikje, 23 februari 1946. Aanvraagnummer: TE 19611

Vakantie zonder zorgen, in Margriet 2 juli 1955

De vrouw zorgt voor witte was voor haar gezin, Margriet 2 juli 1955. Aanvraagnummer: TE 15712

Vrouwen met banen in Margriet, 26 mei 1978

In de jaren zeventig krijgen vrouwen vaker een baan, in Margriet, 26 mei 1978. Aanvraagnummer: TE 19611

Hoe vertel ik het mijn kinderen, in Margriet 9 november 1984

Hoe vertel ik het mijn kinderen, in Margriet 9 november 1984. Aanvraagnummer TE 751

Omslag van Margriet 2 maart 2012

Omslag van Margriet 2 maart 2012. Aanvraagnummer: TE 751

Van zeep tot soap : continuïteit en verandering in geïllustreerde vrouwentijdschriften / hoofdred. Angelie Sens, 2004

Van zeep tot soap : continuïteit en verandering in geïllustreerde vrouwentijdschriften / hoofdred. Angelie Sens, 2004. Aanvraagnummer: 5194258

De nieuwste hoedjes uit Parijs komen langs, alsmede de eerste schoonheidstips:

Er zijn menschen die denken, dat het noodzakelijk is, het haar iedere week te waschen. Dit is absoluut niet noodig … Eenmaal in de maand is ruim voldoende.

(28 oktober 1938). Tijdens het koffiedrinken mag de lezeres wegdromen bij een romantisch feuilleton.

Margriet weet raad

Al in het eerste nummer nodigt Margriet lezeressen uit om vragen en problemen voor te leggen aan de redactie, want ‘Margrietje weet ’n heele boel.’ Dat maakt van Margriet een interactief tijdschrift avant-la-lettre; het levert stapels post op. Veel verzoeken om een specifiek breipatroon of een oplossing voor een lastig schoonmaakklusje, maar vanaf het begin ook veel brieven over kinderen en relaties. De toon van de adviezen is belerender dan we nu gewend zijn: “Wel, duifje, als je de raad die ik je geef toch niet denkt te kunnen volhouden, kan ik deze net zoo goed niet geven, is ’t niet? Ik geloof dat jij een beetje lui bent!” (18 mei 1946). De rubriek was zo succesvol dat het concurrerende damesblad Libelle het idee in 1940 overnam.

Schaarste na de oorlog

Tijdens de Tweede Wereldoorlog legde de bezetter ook Margriet een publicatieverbod op. Ronduit ontroerend zijn de eerste nummers van na de oorlog. De exemplaren van Margriet vielen op 3 november 1945 weer op de deurmat. Acht velletjes A-4 in zwart-wit, meer papier was er niet. Wie zich wilde abonneren, kwam op een wachtlijst. De brei- en naaipatronen zijn aangepast aan de naoorlogse schaarste. Lezeressen krijgen adviezen over hoe je een moderne ‘Amerikaanse’ trui breit van uitgehaalde wol, een schortje maakt van een te klein jurkje, of een kinderjurkje van vier rode herenzakdoeken.

Met de recepten moet Margriet zich beperken tot de artikelen die in de distributie beschikbaar zijn of komen. Zo meldt het weekblad blij: ‘Er is weer cacao!’ en zet er direct een recept onder.

Kort na de oorlog verschijnt de eerste druk van het bekende Margriet kookboek, dat al in 1970 een 19e druk beleeft, en daarna ook onder andere titels veelvuldig is herdrukt. In de jaren ’50 en ’60 brengt Margriet ook andere nevenseries op de markt, zoals de populaire Winterboeken, en de Margriet pocketserie met populaire lectuur.

Jaren zeventig: openheid en emancipatie

In de jaren zeventig komen gaandeweg controversiële onderwerpen aan bod, zoals seksualiteit en ontkerkelijking. De toenmalige hoofdredacteur, Hanny van der Horst, gaat er prat op dat Margriet hierin voorop liep: “Wij stonden aan de wieg van de openheid.” Het woord emancipatie valt en Margriet houdt een enquête over de werkende vrouw. Wat blijft zijn de rubrieken over mode - steeds vaker koopt de vrouw kleding, in plaats van die zelf te maken - make-up, koken, tuinieren en nog steeds problemen met relaties en kinderen. Toch verandert de invalshoek: de vrouw offert zichzelf niet langer op, maar mag zich ontwikkelen en plezier maken. Ook de toon wordt minder belerend. “Zo’n blad heb je voor de gezelligheid,” zegt Van der Horst daarover, “en dat is geen lelijk woord.”

Vriendin van papier

De tijdschriftenmarkt ‘voor vrouwen’ raakt in de loop der jaren overspoeld door steeds nieuwe titels: Prinses, Viva, Flair en Opzij om er een paar te noemen. Dat heeft natuurlijk consequenties voor de oplage van Margriet. Toch lijkt het blad zich vooralsnog te handhaven als een vaste waarde in veel gezinnen. In de 21e eeuw is er uiteraard een digitaal platform bijgekomen, maar voor de grote lezersgroep onder ouderen blijft Margriet vooral een ‘vriendin van papier’.
Behalve het weekblad verzorgt Margriet reeksen als Margriet more, Margriet medisch en Margriet antiek, waarin boekjes over speciale onderwerpen verschijnen.

Margriet en de KB

De KB heeft een uitgebreide collectie jaargangen van Margriet. Dat is op zich bijzonder, want decennia lang concentreerde de KB zich vooral op wetenschappelijke literatuur. Triviale tijdschriften als Margriet hoorden daar niet bij. Het duurde tot de jaren zestig van de twintigste eeuw voordat wetenschappers de waarde van damesbladen als Margriet voor allerhande onderzoek onderkenden. Vanaf de jaren zeventig ging de KB dergelijke bladen actief verzamelen in het Depot van Nederlandse Publicaties.

De jaargangen 1938 tot en met 1950 van Margriet worden momenteel gedigitaliseerd en zullen in de loop van 2015 via de KB-website beschikbaar komen. De KB kan om auteursrechtelijke redenen voorlopig de latere jaargangen niet in het digitaliseringsprogramma opnemen.
De papieren exemplaren van Margriet en haar andere uitgaven zijn in elk geval in de leeszaal van de KB te raadplegen.

Literatuur

Links