Fotoalbums Arius van Tienhoven, 1912-1915

De Nederlandse arts Arius van Tienhoven werkt tijdens de Balkanoorlogen en de Eerste Wereldoorlog in dienst van het Rode Kruis in Servië. Hij maakt talloze foto’s van de mensen in Servië, van oorlogsgewonden en van zijn hospitaal. Zijn kleinkinderen schenken de fotoalbums in 2015 aan de KB en nu staan ze integraal online.

Op deze pagina vindt u een algemene inleiding bij de fotoalbums van Van Tienhoven. Wilt u direct naar de drie compleet gedigitaliseerde albums? Klik dan op de link in deze plaatjes:

Hoe een Nederlandse arts in de eerste Balkanoorlog terechtkomt

Arius van Tienhoven in de operatiekamer in Belgrado 1912

Arius van Tienhoven met collega's in de operatiekamer, Belgrado 1912

De arts als fotograaf

Van Tienhoven is niet alleen een idealistische en avontuurlijk ingestelde arts, hij is ook een enthousiast fotograaf. Wat hij meemaakt en wat hem interesseert legt hij vast met zijn camera: het land en de bevolking van Servië, het dagelijks leven in en om het ziekenhuis, zijn collega’s, medische onderwerpen, oorlogstaferelen en menselijk lijden. De honderden foto’s van zijn verblijf in Servië plakt hij in keurige albums en voorziet hij van bijschriften. De albums zijn compleet gedigitaliseerd, zie links hierboven.

Arius van Tienhoven, Belgrado, 1912

Arius van Tienhoven op zijn werkkamer in het hospitaal in Belgrado, 1912

Servische vluchtelingen in Valjevo, oktober 1914

Servische vluchtelingen in Valjevo, oktober 1914

Zijn dagboeken verschijnen in de krant

Arius van Tienhoven houdt ook dagboekaantekeningen bij van zijn verblijf in Servië. Bewerkingen daarvan stuurt hij naar diverse Nederlandse kranten. Eind 1912 publiceert De Telegraaf een aantal stukken. In 1915 volgt een feuilleton van tien delen in de Nieuwe Rotterdamsche Courant. En in 1916 schrijft hij over een reis naar Albanië voor het Rode Kruis in Algemeen Handelsblad. Deze krantenartikelen vertellen het verhaal bij de foto’s. Ze zijn allemaal gedigitaliseerd en vindbaar in Delpher.nl.

De Tweede Balkanoorlog

In het voorjaar van 1913 eindigt de Eerste Balkanoorlog in een Turkse nederlaag. Van Tienhoven en zijn team keren terug naar Nederland. Maar nog geen twee maanden later breekt de Tweede Balkanoorlog uit tussen de voormalige bondgenoten Servië, Montenegro, Griekenland en Bulgarije. Opnieuw reist van Tienhoven met zijn Rode Kruisteam voor een aantal maanden af naar Servië om gewonde militairen te opereren en te verplegen.

De gruwelencommissie in Servie, september 1914

De gruwelencommissie in Servie, september 1914

Beeld van de medische praktijk begin 20ste eeuw

Arius van Tienhoven fotografeert ook veel medische onderwerpen, zoals verschillende soorten verwondingen, diverse verbandmethoden en operaties. Niet al deze foto’s zijn prettig om naar te kijken. Ze geven wel een interessant beeld van de stand van de medische praktijk aan het begin van de twintigste eeuw.

Tijdelijke evacuatie uit Valjevo

Na aanvankelijke Servische successen keren vanaf oktober 1914 de oorlogskansen. Het Servische leger wordt teruggeslagen door de Oostenrijkers. De gewonden worden met honderden tegelijk binnengebracht. Het hospitaal kan de stroom niet aan. Zelfs de ernstige gevallen kunnen niet allemaal behandeld worden. Valjevo komt in de frontlijn te liggen. Na enig aarzelen besluit Van Tienhoven het hospitaal te ontruimen. Met de laatste trein uit Valjevo worden de medische apparatuur en het personeel geëvacueerd. Als de Oostenrijkers teruggeslagen zijn keren Van Tienhoven en zijn staf weer terug naar Valjevo.

De laatste trein uit Valjevo, vol vluchtelingen, oktober 1914

De laatste trein uit Valjevo, vol vluchtelingen, oktober 1914

Vlektyphusepidemie

Door de grote aantallen vluchtelingen en gewonden groeit de kans op besmettelijke ziekten. In januari 1915 breekt een grote vlektyphusepidemie uit. Duizenden doden zijn het gevolg, waaronder ook artsen en medisch personeel. Die lopen immers extra veel risico. Ook Van Tienhoven wordt ziek, maar hij overleeft zijn ziekte. In maart 1915 keert hij verzwakt terug naar Nederland.

De slachtoffers van de vlektyphusepidemie worden begraven, Valjevo, begin 1914

De slachtoffers van de vlektyphusepidemie worden begraven, Valjevo, begin 1914

Van Tienhoven en de liefde

Vanaf 1912 is zuster Jacoba de Groote de vaste operatieassistent van Arius van Tienhoven. Zij staat vaak op de foto’s en Van Tienhoven schrijft veelvuldig lovend over haar in zijn krantenartikelen. Wie tussen de regels doorleest snapt het meteen: hier is liefde in het spel. In 1916 trouwen ze en samen krijgen ze vier kinderen.

De kleinkinderen van Arius van Tienhoven en Jacoba de Groote hebben de fotoboeken aan de KB geschonken.

Van Tienhoven na de Balkanoorlogen

Van Tienhoven en de Groote werken vanaf 1915 voor het Rode Kruis in Frankrijk. Hier zijn helaas geen fotoalbums van. In 1916 onderneemt Van Tienhoven in opdracht van het Rode Kruis een inspectiereis naar Albanië waar zich een vluchtelingencrisis afspeelt.

Vanaf 1919 wonen Van Tienhoven en De Groote enige jaren met hun gezin in Rotterdam. Begin jaren twintig emigreren zij naar Macaibo in Venezuela, waar Van Tienhoven bedrijfsarts wordt bij een grote olieraffinaderij van Shell. Hij maakt daar ook werk van gezondheidszorg voor de plaatselijke bevolking.

Als Van Tienhoven en zijn vrouw in 1940 naar Nederland willen terugkeren breekt de oorlog uit. Het gezin wijkt uit naar de Verenigde Staten. Na de oorlog keren Van Tienhoven en zijn vrouw terug naar Nederland. Beiden overlijden in 1965.

Waarmee fotografeerde Van Tienhoven in 1912?