200 jaar Koninkrijk Nederland

In november 2013 zijn in Nederland de officiële herdenkingen van 200 jaar Koninkrijk begonnen. Onder andere via de website 200 jaar koninkrijk kunt u daarover meer informatie krijgen.
In hetzelfde kader is de website Koninkrijk in wording 1813-1815 online gezet.

Zie ook

De Koninklijke Bibliotheek wil geïnteresseerden en studenten van dienst zijn door bibliografische informatie aan te leveren. Het gaat dan vooral om boeken over Nederland in de periode 1795 tot 1813, de zogeheten Franse Tijd, waarin ons land een geheel ander aanzien kreeg. Die boeken zijn bij de KB te vinden.

De bibliografie is opgesplitst in een aantal thema's, voorzien van een korte toelichting.

Patriotten

Vanaf 1780 tot 1815 maakte de Republiek der Zeven Verenigde Provinciën roerige jaren door. Economisch ging het slecht, terwijl velen meenden dat de Oranjes en de regenten alleen aan hun eigenbelang dachten. Vanaf 1780 laaide het al eerder tot uiting gekomen patriottisch verzet tegen die oude machthebbers op. Het is lastig ‘de’ patriotten te duiden. Wat hen verbond was dat zij zich keerden tegen de Oranjes en de stadhouderlijke partij, die zij verantwoordelijk hielden voor de malaise. Verder liepen hun ideeën over de gewenste hervormingen ver uiteen. De confrontaties tussen de patriotten en de Oranjepartij escaleerden in 1785. Na een interventie door Pruisische troepen (1787) weken duizenden patriotten uit naar de Zuidelijke Nederlanden en Frankrijk.

Hier staan titels genoemd over de tijd van de patriotten die de KB bezit.

Bataafse Republiek en Koninkrijk Holland

In januari 1795 bezetten de legers van generaal Pichegru de gehele Republiek. Zo begon de periode die nu de Franse tijd heet. De zogeheten Bataafse Republiek was 'zelfstandig', maar moest wel veel geld afdragen aan Frankrijk. Vertegenwoordigers van de provinciën en teruggekeerde Patriotten kwamen in een Nationale Vergadering bijeen om een nieuwe vorm van bestuur overeen te komen. In die periode kwam de modernisering van Nederland op gang. De bestuurlijke hervomingen gingen door onder het bewind van Lodewijk Napoleon, broer van de Franse keizer Napoleon, die als koning in het Koninkrijk Holland was aangesteld (1806-1810). Na zijn vertrek was Holland drie jaar bij Frankrijk ingelijfd.

Hier staan titels die de KB over de periode 1795-1815 bezit.

Algemene bronnenuitgaven

Enkele algemene bronnenuitgaven voor deze periode.

Veel informatie is te vinden op de website Historici.nl bij de Onderzoeksgids Bestuur en administratie van de Bataafs Franse tijd 1795-1813, die onder leiding van J. Roelevink in 2010 is samengesteld.

Eerdere herdenkingen

Het stilstaan bij het zoveeljarig bestaan van het Koninkrijk staat in een traditie. Bij het vijftig- en het honderdjarig bestaan van het koninkrijk en bij een aantal andere jubilea waren er evenementen of publicaties die dat moment markeerden.

Hieronder titels die in vroeger jaren zijn verschenen: 1988, 1963, 1913, 1888, 1863 en enkele eerste gedenkuitgaven. De inmiddels in het herdenkingsjaar 2013 verschenen titels.

Personen

Van veel van de dramatis personae uit de onderhavige periode zijn biografieën, dagboeken en brievenverzamelingen verschenen. Voor zover ze in het bezit van de KB zijn, staan die hieronder bijeen.

Krijgstoneel de Nederlanden 1787-1815

Vanaf de patriottentijd tot de definitieve vestiging van het Koninkrijk der Nederlanden in 1815 was de Republiek betrokken bij grootschalige oorlogshandelingen, zowel op het eigen grondgebied, als daarbuiten. Hier vindt u algemene titels over de militaire geschiedenis van Nederland in deze periode.

Patriottentijd en de Franse inval
In de jaren 1780 raakte de Republiek op de rand van burgeroorlog door de twisten tussen patriotten en oranjegezinden. Op verzoek van stadhouder Willem V intervenieerde in 1787 het Pruisische leger in het conflict. Veel patriotten vluchtten naar Frankrijk en keerden in 1794 weer terug met de Franse legers. Nederland werd een Franse vazalstaat.
Hier een aantal titels over deze episode.

Invasies in de Nederlanden
De geallieerde coalitie tegen het revolutionaire Frankrijk liet het er niet bij zitten. In 1799 landde een Brits-Russische strijdmacht vanuit zee in Noord-Holland en in 1809 landde een Britse expeditiemacht op Walcheren. Beide expedities draaiden uit op een fiasco.
Over deze militaire operaties is een aantal werken verschenen.

Nederlanders in Franse dienst
Ondertussen dienden tienduizenden Nederlanders in de Franse legers. In 1810, na de annexatie van het Koninkrijk Holland door Frankrijk, werd zelfs de dienstplicht ingevoerd. Tussen 1810 en 1813 belandden zo’n 30.000 Nederlanders in de Franse legers. Circa 25.000 van hen maakten de veldtocht naar Rusland in 1812/13 mee. Velen van hen keerden niet terug.
Over dit onderwerp zijn hier titels bijeengebracht.

Napoleon verslagen, Nederland bevrijd
Na de nederlaag in Rusland werden de Franse troepen uit Nederland verjaagd door Pruisische, Russische en Britse eenheden. Vervolgens werd met steun van de geallieerden het nieuwe Koninkrijk der Nederlanden gecreëerd. Dat moest als een krachtige bufferstaat dienen om Frankrijk in de toekomst in bedwang te kunnen houden.
Ook over deze episode verschenen veel titels.

Quatre Bras en Waterloo
Nog eenmaal probeerde Napoleon het tij te keren. Zijn wanhoopsoffensief werd in juli 1815 bij Waterloo gekeerd. In deze veldslag vochten aan beide zijden duizenden Nederlanders mee. Het nieuw opgerichte Nederlandse leger, onder aanvoering van de latere koning Willem II , verwierf bij Waterloo en de inleidende gevechten bij Quatre Bras bescheiden roem.
Hier een aantal titels over deze confrontaties.

Staatsrechtelijke en bestuurlijke vernieuwingen in de Lage Landen

Na de Tachtigjarige Oorlog werd de Republiek der Zeven Verenigde Provinciën bij de Vrede van Munster (1648) als politieke eenheid in Europa erkend. De Republiek bleef bestaan tot de Fransen in 1795 het gebied veroverden en de Bataafse Republiek vestigden.
De zeven provinciën of gewesten waren, behalve wat betreft buitenlands beleid en defensie, vrijwel zelfstandig geweest. In de Bataafse Republiek viel er daarom heel wat te regelen om tot een eenheidsstaat te komen, met een gemeenschappelijke wetgeving en taal. De botsende belangen en tradities van de gewesten maakten dat niet eenvoudig.
De periode 1795-1815 bracht veel vernieuwing en modernisering in alle sectoren van de maatschappij. Zeker op het politieke en bestuurlijke vlak leidde dat tot een opeenvolging van staatsregelingen.
Deze titels gaan over de ontwikkelingen in de Bataafse republiek

Constitutionele Documenten 1795-1810
Na de Bataafse Revolutie van januari 1795, waarbij het Republikeinse politiek bestel in elkaar viel, ging in 1796 een Nationale Vergadering aan de slag om een grondwet te ontwerpen. De constitutionele ontwikkelingen volgden elkaar toen in hoog tempo op. Dat ging gepaard met massa’s bijbehorende documenten; alles werd schriftelijk vastgelegd.
Zo kwam in 1798 na een staatgreep van Daendels de Staatsregeling voor het Bataafse volk tot stand. Drie jaar later ontstond op aandringen van Napoleon de Staatsregeling van 1801 en deze kreeg tevens een Franse versie: Constitution pour le peuple Batave. Ook op De Staatsregeling van 1805 had Napoleon grote invloed. Deze regeling ging vooraf aan de Constitutie voor het Koninklijk Holland van 1806 die van kracht bleef tot de inlijving van Nederland in het Franse keizerrijk in 1810. Het Decreet van 18 oktober 1810 dat de inlijving regelde diende min of meer als grondwet gedurende de rest van de Franse tijd.
Over de constitutionele documenten bezit de KB deze titels.

Nog meer grondwetten
Na het vertrek van de Franse troepen in 1813 werd Nederland met de Grondwet van 1814 opnieuw een constitutionele monarchie. Op het Congres van Wenen werd besloten de voormalige Oostenrijkse Nederlanden bij het Koninkrijk Nederland te voegen. Dit leidde tot de Grondwet van 1815. Omdat Nederland (door de samenvoeging met het latere België) nu tweetalig was geworden, werd hiervan zowel een Nederlandse als een Franse versie opgesteld: Loi Fondamentale du Royaume des Pays Bas.
Door de afscheiding van het latere België van het Koninkrijk was er weer een nieuwe grondwet nodig: de Grondwet van 1840.
De KB bezit deze titels over de grondwetten van 1814 en 1815.

Bestuurlijke vernieuwing
De staatkundige vernieuwingen in de periode 1795 tot 1815 hadden grote gevolgen. Net als Frankrijk kreeg de Republiek een departementaal bestuur. Er kwamen ministeries voor onder meer Justitie en Politie, Financiën, Waterstaat en Erediensten. De modernisering van de belastingen werd ter hand genomen en ook de rechterlijke organisatie en advocatuur werden gereorganiseerd. Bovendien bleven de in de Franse tijd uitgevaardigde wetten, evenals vele andere vernieuwingen uit die tijd, ook na 1815 gehandhaafd.
In de periode van 1795 tot 1813 is de basis gelegd voor de bestuurlijke en rechterlijke inrichting van Nederland. Veel onderdelen daarvan, zoals de ministeries, kennen we nog altijd.
Deze titels bezit de KB over de vernieuwingen in de periode 1795 tot 1815.

Beeldende kunsten in de Lage Landen rond 1800

Eind achttiende, begin negentiende eeuw voerde in de beeldende kunst het neo-classicisme, een stroming waarbij de vormentaal van de Klassieke Oudheid als voorbeeld gold, nog de boventoon. Dat was niet anders in de Lage Landen. Het was de officiële stijl zoals die aan kunstacademies werd onderwezen. Tegelijkertijd begon er een tegenbeweging te ontstaan. Kunstenaars raakten meer geïnteresseerd in een persoonlijke, gevoelsmatige beleving van de natuur en van de wereld om hen heen. De realistische weergave van een wereld die ze niet meer als de hunne ervoeren maakte plaats voor een geïdealiseerde wereld waarin het landschap als zinnebeeld van het ware en schone werd verbeeld. Emoties, een aan het religieuze grenzende natuurbeleving, exotische taferelen, een hang naar het verleden, die inspireerden deze kunstenaars.

Lodewijk Napoleon

Lodewijk Napoleon bezocht graag het Teylers Museum in Haarlem, het oudste museum van Nederland. Het was ingericht volgens de idealen van de Verlichting: als een instelling waar zowel kunsten als wetenschappen konden worden bestudeerd door iedereen die dat wilde, vrij van bemoeienis van kerk of staat. Als liefhebber van de kunsten en wetenschappen bevorderde Lodewijk Napoleon dan ook instellingen als het Koninklijk Instituut van Wetenschappen, de Koninklijke Bibliotheek en het Rijksmuseum. Ook stimuleerde hij het organiseren van nationale kunst- en nijverheidstentoonstellingen, en pleitte hij voor een modernisering van de nationale architectuur en architectuuropleiding.

Publicaties

In vergelijking met de grote hoeveelheid literatuur over de kunst van de Gouden Eeuw komt die van de daaropvolgende perioden er bekaaid van af. Toch is er wel het een en ander verschenen dat een goed beeld geeft van de beeldende kunst en architectuur in de Lage Landen van rond 1800 en later. Hieronder zijn de belangrijkste publicaties bijeengebracht.

Utrecht in beroering : patriotten en Fransen in de Domstad, 1780-1813 / door A. van Hulzen, 2002

Utrecht in beroering : patriotten en Fransen in de Domstad, 1780-1813 / door A. van Hulzen, 2002

‘Wat nu?', zei Pichegru : de Franse Tijd in Nederland, 1795-1813 / Judith Amsenga & Geertje Dekkers, 2004

‘Wat nu?', zei Pichegru : de Franse Tijd in Nederland, 1795-1813 / Judith Amsenga & Geertje Dekkers, 2004

150 jaar Koninkrijk der Nederlanden : ontstaan en bestaan / onder red. van P.J. Bouman, 1963

150 jaar Koninkrijk der Nederlanden : ontstaan en bestaan / onder red. van P.J. Bouman, 1963

Willem V en Wilhelmina van Pruisen : de laatste stadhouders / Edwin van Meerkerk, 2009

Willem V en Wilhelmina van Pruisen : de laatste stadhouders / Edwin van Meerkerk, 2009

Voorwaarts, Bataven! : de Engels-Russische invasie van 1799 / Geert van Uythoven, 1999

Voorwaarts, Bataven! : de Engels-Russische invasie van 1799 / Geert van Uythoven, 1999

De Nederlanders in Napoleons Garde d'Honneur / W.F. Lichtenauer, 1971

De Nederlanders in Napoleons Garde d'Honneur / W.F. Lichtenauer, 1971

Walcheren 1809 : the scandalous destruction of a British army / Martin R. Howard, 2012

Walcheren 1809 : the scandalous destruction of a British army / Martin R. Howard, 2012

Het ontstaan van het moderne Nederland : staats- en natievorming tussen 1780 en 1830 / onder red. van Wantje Fritschy en Joop Toebes, 1996

Het ontstaan van het moderne Nederland : staats- en natievorming tussen 1780 en 1830 / onder red. van Wantje Fritschy en Joop Toebes, 1996

“Tot redding van het vaderland" : het primaat van de Nederlandse overheidsfinanciën in de Bataafs-Franse Tijd, 1795-1810 / Tom Pfeil, 1998

“Tot redding van het vaderland" : het primaat van de Nederlandse overheidsfinanciën in de Bataafs-Franse Tijd, 1795-1810 / Tom Pfeil, 1998

Twee weken in november : de omwenteling van 1813 / E.J. Vles, 2006

Twee weken in november : de omwenteling van 1813 / E.J. Vles, 2006

Windvanen : Napoleontische bestuurders in de Nederlandse en Franse Restauratie (1813-1820) / Matthijs Lok, 2009

Windvanen : Napoleontische bestuurders in de Nederlandse en Franse Restauratie (1813-1820) / Matthijs Lok, 2009

Lodewijk Napoleon en de kunsten in het Koninkrijk Holland / red., ed. Eveline Koolhaas-Grosfeld, 2007

Lodewijk Napoleon en de kunsten in het Koninkrijk Holland / red., ed. Eveline Koolhaas-Grosfeld, 2007

Feesten voor het vaderland : patriotse en Bataafse feesten 1780-1806 / Franciscus Grijzenhout, 1989

Feesten voor het vaderland : patriotse en Bataafse feesten 1780-1806 / Franciscus Grijzenhout, 1989