Michiel de Ruyter

Michiel de Ruyter was Nederlands grootste zeeheld. Over het leven van de godvruchtige en eerlijke zeeman bestaat al een enorme stapel boeken en publicaties. De zoekterm ‘Michiel de Ruyter’ levert maar liefst 177 hits in de KB-catalogus op. Het is goed om daarbij te bedenken dat de KB zeker niet over alle publicaties kan beschikken die ooit zijn verschenen. Wel beschikt de bibliotheek over een eerste druk van een werk waarop bijna alle latere publicaties over het heldenleven van de admiraal zich baseren.In het jaar 1681, vijf jaar na de dood van Michiel de Ruyter, benadert Engel de Ruyter de Amsterdamse predikant Gerard Brandt met het verzoek een biografie over zijn vader te schrijven. Brandt is een bekende biograaf die naast religieuze werken en de wekelijkse preek ook biografieën heeft geschreven over Joost van den Vondel en Pieter Cornelisz Hooft. Hij aanvaardt de opdracht en krijgt de beschikking over een groot aantal documenten, scheepsjournalen en ander bronmateriaal uit de nalatenschap van De Ruyter. Het is geen compleet overzicht en Brandt, die jaren aan de biografie werkt, interviewt talrijke tijdgenoten van de admiraal om de hiaten op en aan te vullen. De dood zit hem echter op de hielen en Brandt overlijdt in 1685. Zijn twee zoons ronden de werkzaamheden aan de biografie af, die in 1687 verschijnt. Opdrachtgever Engel is dan zelf ook al vier jaar overleden maar de weduwe van Michiel, Anna van Gelder, kan het eerste exemplaar nog in ontvangst nemen. Brandt’s magnum opus, Het leven en bedryf van den heere Michiel de Ruyter, bevat meer dan duizend foliobladen, is een groot succes en wordt al snel in het Duits en Frans vertaald. Vastgesteld moet echter ook worden dat het niet aan de moderne eisen van een wetenschappelijke biografie voldoet. Brandt houdt onvoldoende afstand tot zijn onderwerp en vermeldt teveel gegevens op basis van ‘horen zeggen’. Toch wordt het de inspiratiebron voor bijna alle schrijvers die na hem over De Ruyter publiceren. Het duurt tot 1928 voordat de Leidse historicus P.J. Blok een poging doet om het werk van Brandt te evenaren. Hij slaagt daar gedeeltelijk in. Zijn boek is minstens zo volumineus maar niet echt vernieuwend. Pas in 1996 verschijnt van de hand van Ronald Prud’homme van Reine een biografie die is gebaseerd op nieuw onderzoek, en die voldoet aan de eisen die een moderne biografie stelt. Zijn boek Rechterhand van Nederland, Biografie van Michiel Adriaenszoon de Ruyter, krijgt dan ook terecht een herdruk in het De Ruyterjaar. Om toch op toepasselijke wijze recht te doen aan de biografie van Gerard Brandt in dit De Ruyter-jaar is uit zijn omvangrijke boek een selectie gemaakt door Remmelt Daalder van de meest pakkende en aansprekende passages. Deze fragmenten zijn omgezet in toegankelijk, hedendaags Nederlands door Vibeke Roeper. Aldus is voor de lezer van vandaag op gemakkelijke wijze een kennismaking mogelijk met dit werk, dat de grondslag vormt voor de welhaast spreekwoordelijke heldenstatus die Michiel de Ruyter al kort na zijn dood heeft verworven en tot op de dag van vandaag heeft behouden.

Boven zijn oudste scheepsjournaal schrijft de nog jonge Michiel de Ruyter de tekst: ‘Looft God bovenal’ het is een toepasselijke relativering in dit jubeljaar.

Literatuur

Link