Venetiaansche en Turksche geheimschriften

Avonturenverhalen, het liefst gebaseerd op ware gebeurtenissen, of in ieder geval gepresenteerd alsof ze echt waren gebeurd, waren een geliefd genre in de achttiende eeuw. Bonneval (1675-1747) was een talentvolle maar heethoofdige Franse militair die na vele avonturen overliep naar de Turken. Hij werd moslim en hielp de sultan bij diens oorlog tegen de Oostenrijkers. In Istanbul ontmoette hij de toen jonge en onbekende avonturier Casanova.

Zijn 'mémoires' zijn het bedenksel van een Franse schrijver Pierre Lambert de Saumery (1690-1767), een calvinist die uiteindelijk in Utrecht terecht kwam. Hij publiceerde enkele boeken over Bonneval waaronder Anecdotes Venitiennes et Turques *in 1740 dat een jaar later in Utrecht uitgegeven werd met de titel *Venetiaansche en Turksche geheimschriften van den Grave van Bonneval. In deze boeken maakt Bonneval veel reizen, onder meer naar Mekka en Jeruzalem. Hij doet dat samen met zijn vrouw die zich geregeld als man verkleedt. Bovendien worden allerlei geheime staatszaken onthuld uit het zo tot de verbeelding sprekende Turkije.

In de inleiding wordt ingegaan op de bekering van Bonneval. De auteur verdedigt daarin de bekering van Bonneval door op te merken dat alle godsdiensten verschijningsvormen waren van één en dezelfde religie. Die innerlijke religiositeit kon iedere vorm aannemen zonder afbreuk te doen aan de oprechtheid van de gelovige. Lambert de Saumery zelf was, naar de omstandigheden vereisten, katholiek of calvinist.

Het boek, dat dergelijke ideeën koppelde aan fantastische avonturen in een exotische wereld, was zeer gewild. De Franse uitgaven werden vertaald in het Nederlands en ook in het Duits.