ABC-boeken uit Nederland en buitenland

In 1995 schonk mevrouw Antina de Ru uit Den Haag haar grote verzameling van ruim 1100 ABC-boeken aan Informatiecentrum Boek & Jeugd. De Collectie de Ru bevat titels uit vele tijden, landen en talen, voor kinderen en volwassenen. De collectie vormt nu een onderdeel van de grote kinderboekencollectie van de KB. ABC-boeken zijn boeken waarin de letters van het alfabet het ordenende principe vormen voor de rangschikking van teksten en/of afbeeldingen. Er zijn moralistische, politieke, koloniale, artistieke, grappige en ook heel lelijke boeken bij. Ze geven een beeld van andere tijden en soms van opvattingen die op dit moment met enige gêne kunnen worden betiteld als niet politiek correct.

De eerste reeks afbeeldingen is gekozen uit 26 Nederlandse ABC-boeken, chronologisch en alfabetisch geordend; van 1781 (De Akkerman uit het Het vaderlandsch A-B boek van patriot J.H. Swildens) tot 1978 (Zeekoe uit het Surinaams dieren A.B.C.). Ontwikkelingen in illustratie- en druktechnieken en veranderingen in onderwerpskeuze zijn in deze reeks te volgen.

Akkerman:Vaderlandsch A-B boek voor de Nederlandsche jeugd / Johan Hendrik Swildens 1745-1809. - Amsterdam : W. Holtrop, 1781. Signatuur 366 H 21.

Akkerman:*Vaderlandsch A-B boek voor de Nederlandsche jeugd */ Johan Hendrik Swildens 1745-1809. - Amsterdam : W. Holtrop, 1781. Signatuur 366 H 21.

Bezige Betje: Prentgeschenk voor de jeugd, om het A-B al spelende te leeren / (naar het Engelsch ; bestaande in 26 plaatjes. - Amsterdam : G.J.A. Beyerinck, [1823]. Signatuur BJ 26722.

Bezige Betje: Prentgeschenk voor de jeugd, om het A-B al spelende te leeren / (naar het Engelsch ; bestaande in 26 plaatjes. - Amsterdam : G.J.A. Beyerinck, [1823]. Signatuur BJ 26722.

Charlotte: Nieuw Abé boekje : voor lieve kinderen / met eene menigte prentjes en rijmpjes. - Amsterdam : Hendrik Frijlink, [1836]. Signatuur BJ 26765.

Charlotte: Nieuw Abé boekje : voor lieve kinderen / met eene menigte prentjes en rijmpjes. - Amsterdam : Hendrik Frijlink, [1836]. Signatuur BJ 26765.

Datje: Nieuw Prent ABC boekje : ten einde den lieven kleinen het aanleeren der letters gemakkelijk te maken / door J.F.L. Müller. - Amsterdam : Joh. Guykens, [1838]. Signatuur BJ 26823

Datje: Nieuw Prent ABC boekje : ten einde den lieven kleinen het aanleeren der letters gemakkelijk te maken / door J.F.L. Müller. - Amsterdam : Joh. Guykens, [1838]. Signatuur BJ 26823

Ezel: Prenten A.B.C. voor kinderen. - Gouda : G.B. van Goor, [184-?]. Signatuur BJ 26727.

Ezel: Prenten A.B.C. voor kinderen. - Gouda : G.B. van Goor, [184-?]. Signatuur BJ 26727.

Fontein: Weer wat moois voor lieve kleinen / door Jan Schenkman ; [lithos van A. Braakensiek]. - Amsterdam : G. Theod. Bom, [185-?]. Signatuur BJ 26760.

Fontein: Weer wat moois voor lieve kleinen / door Jan Schenkman ; [litho's van A. Braakensiek]. - Amsterdam : G. Theod. Bom, [185-?]. Signatuur BJ 26760.

Gerrit: Nieuw AB boek, naar een oud rijmpje, en op een aardig wijsje / door J. Schenkman ; met 26 prentjes. - Amsterdam : G.Theod. Bom, [1856]. Signatuur BJ 26826.

Gerrit: Nieuw AB boek, naar een oud rijmpje, en op een aardig wijsje / door J. Schenkman ; met 26 prentjes. - Amsterdam : G.Theod. Bom, [1856]. Signatuur BJ 26826.

Handjeplak: Nieuw vermakelijk A.B. boek, of Kluchtige avonturen van den aap, den hond en het poesje / met zes en twintig plaatjes. - Gouda : G.B. van Goor, [1856]. Signatuur BJ 26797.

Handjeplak: Nieuw vermakelijk A.B. boek, of Kluchtige avonturen van den aap, den hond en het poesje / met zes en twintig plaatjes. - Gouda : G.B. van Goor, [1856]. Signatuur BJ 26797.

Inktkoker e.a.: Arlequins bont-A-B-boek / door J. Schenkman ; [ontwerp tekeningen A.B.H. Braakensiek]. - Amsterdam : G. Theod. Bom, [1860]. Signatuur 1087 A 61.

Inktkoker e.a.: Arlequin's bont-A-B-boek / door J. Schenkman ; [ontwerp tekeningen A.B.H. Braakensiek]. - Amsterdam : G. Theod. Bom, [1860]. Signatuur 1087 A 61.

Jeugd: Vaderlandsch AB-boek van 1781 / J.H. Swildens ; met versjes van E. Laurillard. - Amsterdam : Jan Leendertz, [1871]. Signatuur XKM 899.

Jeugd: Vaderlandsch AB-boek van 1781 / J.H. Swildens ; met versjes van E. Laurillard. - Amsterdam : Jan Leendertz, [1871]. Signatuur XKM 899.

Koelie: Het aardige Indisch A.B.C. voor aardige jong-Indiërs / vervaardigd en uitg. door een paar aartsliefhebbers van Indië. - Leiden : Kolff, [1879]. Signatuur 1087 A 95.

Koelie: Het aardige Indisch A.B.C. voor aardige jong-Indiërs / vervaardigd en uitg. door een paar aartsliefhebbers van Indië. - Leiden : Kolff, [1879]. Signatuur 1087 A 95.

Landman: A is een aapje : Het van ouds gerenommeerde A is een aapje. - Amsterdam : J. Vlieger, [188-?]. Signatuur BJ 26802.

Landman: A is een aapje : Het van ouds gerenommeerde "A is een aapje". - Amsterdam : J. Vlieger, [188-?]. Signatuur BJ 26802.

Maagd: Het kronings ABC. - Haarlem : De Erven Loosjes, 1898. Signatuur BJ Z2227.

Maagd: Het kronings ABC. - Haarlem : De Erven Loosjes, 1898. Signatuur BJ Z2227.

Nest: Het ABC / door Mevr. van Osselen van Delden ; naar teekeningen van Louis Raemaekers. - Amsterdam : L.J. Veen, [1907]. Signatuur BJ 26780.

Nest: Het ABC / door Mevr. van Osselen van Delden ; naar teekeningen van Louis Raemaekers. - Amsterdam : L.J. Veen, [1907]. Signatuur BJ 26780.

Otter: A is een Aapje / met oorspronkelijke platen van P.J. van Geldorp. - Amsterdam : J. Vlieger, [ca. 1907]. Signatuur BJ Z2245.

Otter: A is een Aapje / met oorspronkelijke platen van P.J. van Geldorp. - Amsterdam : J. Vlieger, [ca. 1907]. Signatuur BJ Z2245.

Paljas: ABC : een vroolijk alphabet / met prentjes van Jan Wiegman ; en rijmpjes van E. Dopheide-Witte (Tante Lize). - Amsterdam : S.L. van Looy, [ca. 1915]. Signatuur BJ 26782.

Paljas: ABC : een vroolijk alphabet / met prentjes van Jan Wiegman ; en rijmpjes van E. Dopheide-Witte (Tante Lize). - Amsterdam : S.L. van Looy, [ca. 1915]. Signatuur BJ 26782.

Quirinus: A dat is Aafje / door Bas van der Veer ; [illustraties van de schrijver]. - Amsterdam : H. Meulenhof, 1918. Signatuur BJ 26839.

Quirinus: A dat is Aafje / door Bas van der Veer ; [illustraties van de schrijver]. - Amsterdam : H. Meulenhof, 1918. Signatuur BJ 26839.

Ragebol: Het ABC voor Hollands kleintjes met 156 plaatjes / Daan Hoeksema. - Bussum : Gebr. Koster, [1923]. Signatuur BJ Z2230.

Ragebol: Het ABC voor Holland's kleintjes met 156 plaatjes / Daan Hoeksema. - Bussum : Gebr. Koster, [1923]. Signatuur BJ Z2230.

Spoelen: ABC over de tanden / geïllustreerd door F.H. Abbing. - [Rotterdam] ; Nederlandsche Vereeniging tot bestrijding van het tandbederf, [1931]. Signatuur BJ 26819.

Spoelen: ABC over de tanden / geïllustreerd door F.H. Abbing. - [Rotterdam] ; Nederlandsche Vereeniging tot bestrijding van het tandbederf, [1931]. Signatuur BJ 26819.

Tulpen: Het nieuwe ABC voor onze kleuters / door Piccolo. - [S.l.] : [s.n.], [ca. 1944]. Signatuur BJ 26804.

Tulpen: Het nieuwe ABC voor onze kleuters / door Piccolo. - [S.l.] : [s.n.], [ca. 1944]. Signatuur BJ 26804.

Uil: A.B.C. / door Corina. - [S.l.] : [s.n.], [1947]. Signatuur BJ Z2244.

Uil: A.B.C. / door Corina. - [S.l.] : [s.n.], [1947]. Signatuur BJ Z2244.

Viooltje: Bloemenalphabet / met versjes en platen van Reini Venema. - Rotterdam : Luctor, [1953]. Signatuur BJ 27124.

Viooltje: Bloemenalphabet / met versjes en platen van Reini Venema. - Rotterdam : Luctor, [1953]. Signatuur BJ 27124.

Wagen: A is een aapje : het echte oude ABC met nieuwe plaatjes / van Max Velthuijs. - Den Haag : Van Goor Zonen, [1964]. Signatuur BJ 27638.

Wagen: A is een aapje : het echte oude ABC met nieuwe plaatjes / van Max Velthuijs. - Den Haag : Van Goor Zonen, [1964]. Signatuur BJ 27638.

X is een beest: Het ABC beestenboek / Claerisse van Veen. - [S.l. : van Veen], [197-?]. Signatuur BJ 26790.

X is een beest: Het ABC beestenboek / Claerisse van Veen. - [S.l. : van Veen], [197-?]. Signatuur BJ 26790.

Ypsilon: De letterberg : een alfabet boek / geschreven door Dolf Verroen ; met illustraties van Ivo de Weerd. - Bussum : Van Holkema & Warendorf, 1977. Signatuur BJ 27174.

Ypsilon: De letterberg : een alfabet boek / geschreven door Dolf Verroen ; met illustraties van Ivo de Weerd. - Bussum : Van Holkema & Warendorf, 1977. Signatuur BJ 27174.

Zeekoe: Surinaams dieren A.B.C. / door H. Heyde ; met illustraties van Herman Stammeshaus. - Amsterdam : Centraal Venster, 1978. Signatuur BJ 27180.

Zeekoe: Surinaams dieren A.B.C. / door H. Heyde ; met illustraties van Herman Stammeshaus. - Amsterdam : Centraal Venster, 1978. Signatuur BJ 27180.

De tweede reeks bestaat uit afbeeldingen uit 26 buitenlandse abc-boeken, alfabetisch geordend en gekozen op diversiteit in stijl, kleurgebruik en onderwerp.

Airedale: The wonder ABC book : two jolly alphabets : toys and animals / [illustrations Cicely Steed ... [et al.]. - London ; Glasgow : Collins, [196X]. Shelfmark BJ 27562.

Airedale: The wonder ABC book : two jolly alphabets : toys and animals / [illustrations Cicely Steed ... [et al.]. - London ; Glasgow : Collins, [196X]. Shelfmark BJ 27562.

Books and borrowing: ABC for the library : story and pictures / by Mary E. Little. - 1st ed. - New York : Atheneum, 1975. Shelfmark BJ 27277.

Books and borrowing: ABC for the library : story and pictures / by Mary E. Little. - 1st ed. - New York : Atheneum, 1975. Shelfmark BJ 27277.

Cat: A nonsense alphabet / by Edward Lear. - 7th impr. - London : Her majesty's stationery office, 1968. Shelfmark BJ 27253.

Cat: A nonsense alphabet / by Edward Lear. - 7th impr. - London : Her majesty's stationery office, 1968. Shelfmark BJ 27253.

Demon: Hosie's alphabet / pictures by Leonard Baskin ; words by Hosea-Tobias-Lisa Baskin. - New York : The Viking Press, 1972. Shelfmark BJ Z 2374.

Demon: Hosie's alphabet / pictures by Leonard Baskin ; words by Hosea-Tobias-Lisa Baskin. - New York : The Viking Press, 1972. Shelfmark BJ Z 2374.

Ephémère: Alphabet des insectes / par Léon Becker ; gravures par F. Méaulle. - Paris : J. Hetzel & Cie, [ca. 1880]. Shelfmark BJ 27698.

Ephémère: Alphabet des insectes / par Léon Becker ; gravures par F. Méaulle. - Paris : J. Hetzel & Cie, [ca. 1880]. Shelfmark BJ 27698.

Fences: The folks in the valley : a Pennsylvania Dutch ABC / by Jim Aylesworth ; illustrated by Stefano Vitale. - U.S.A. : Harper Collins, 1992. Shelfmark BJ 27196.

Fences: The folks in the valley : a Pennsylvania Dutch ABC / by Jim Aylesworth ; illustrated by Stefano Vitale. - U.S.A. : Harper Collins, 1992. Shelfmark BJ 27196.

Greenwitch: Round the world abc / verses by G.E. Farrow ; pictures by John Hassall. - London : Ernest Nister ; New York : E.P. Dutton & Co, [191-?]. Shelfmark BJ Z 2876.

Greenwitch: Round the world abc / verses by G.E. Farrow ; pictures by John Hassall. - London : Ernest Nister ; New York : E.P. Dutton & Co, [191-?]. Shelfmark BJ Z 2876.

Horse: ABC book / designed and cut on wood by C.B. Falls. - [Repr.]. - New York : Doubleday, Doran & Company, 1944. BJ Z 2372.

Horse: ABC book / designed and cut on wood by C.B. Falls. - [Repr.]. - New York : Doubleday, Doran & Company, 1944. BJ Z 2372.

Iodine: Our hospital Anzac British Canadian / pictures by Joyce Dennys ; verses by Hampden Gordon & M.G. Tindall. - London [etc.] : John Lane the Bodley Head Ltd, [1916]. Shelfmark BJ 27449.

Iodine: Our hospital Anzac British Canadian / pictures by Joyce Dennys ; verses by Hampden Gordon & M.G. Tindall. - London [etc.] : John Lane the Bodley Head Ltd, [1916]. Shelfmark BJ 27449.

Journalist: The Gorey alphabet / Edward Gorey. - London : Constable, 1961. Shelfmark BJ 26873.

Journalist: The Gorey alphabet / Edward Gorey. - London : Constable, 1961. Shelfmark BJ 26873.

King: The black B C's / by Lucille Clifton ; illustrated by Don Miller. - New York : E.P. Dutton & Co, cop. 1970. Shelfmark BJ 27401.

King: The black B C's / by Lucille Clifton ; illustrated by Don Miller. - New York : E.P. Dutton & Co, cop. 1970. Shelfmark BJ 27401.

Leopard: Talking words : a unique alphabet book / by Ashok Davar. - 1st ed. - Indianapolis : Bobbs-Merrill, cop. 1969. Shelfmark BJ 27004.

Leopard: Talking words : a unique alphabet book / by Ashok Davar. - 1st ed. - Indianapolis : Bobbs-Merrill, cop. 1969. Shelfmark BJ 27004.

Mules, Mafeking …: Kaffir A B C. - London : Dean & Son, [189-?]. Shelfmark BJ 27456.

Mules, Mafeking …: Kaffir A B C. - London : Dean & Son, [189-?]. Shelfmark BJ 27456.

Nightmare: A comic alphabet / designed, etched & published by George Cruikshank. - [Repr.]. - London : Arts council, 1974. Shelfmark BJ 26861.

Nightmare: A comic alphabet / designed, etched & published by George Cruikshank. - [Repr.]. - London : Arts council, 1974. Shelfmark BJ 26861.

Ours: Abécédaire du temps passé / texte de Jacques Lacarrière d'après l'ouvrage de Niklaus Bohny. - Paris : G.P. Rouge et Or, cop. 1982. Shelfmark BJ 27381.

Ours: Abécédaire du temps passé / texte de Jacques Lacarrière d'après l'ouvrage de Niklaus Bohny. - Paris : G.P. Rouge et Or, cop. 1982. Shelfmark BJ 27381.

Pledge: An American ABC / by Maud Petersham and Miska Petersham. - 6th pr. - New York : The Macmillan company, 1946. Shelfmark BJ 27193.

Pledge: An American ABC / by Maud Petersham and Miska Petersham. - 6th pr. - New York : The Macmillan company, 1946. Shelfmark BJ 27193.

Queen: John Burningham's ABC. - London : Jonathan Cape, 1964. Shelfmark BJ 27216

Queen: John Burningham's ABC. - London : Jonathan Cape, 1964. Shelfmark BJ 27216

Roti: The Calypso Alphabet / John Agard ; illustrated by Jennifer Bent. - London etc. : Collins, 1989. Shelfmark BJ 27197.

Roti: The Calypso Alphabet / John Agard ; illustrated by Jennifer Bent. - London etc. : Collins, 1989. Shelfmark BJ 27197.

Student: An Edinburgh alphabet / by Evelyn Beale and Winifred Christie. - Edinburgh [etc.] : Oliphant, Anderson & Ferrier, [191-?]. Shelfmark BJ 27357.

Student: An Edinburgh alphabet / by Evelyn Beale and Winifred Christie. - Edinburgh [etc.] : Oliphant, Anderson & Ferrier, [191-?]. Shelfmark BJ 27357.

Torpedo: A naval alphabet / by John Hassall. - London : Sands & Co, [ca. 1900]. Shelfmark BJ Z 2878.

Torpedo: A naval alphabet / by John Hassall. - London : Sands & Co, [ca. 1900]. Shelfmark BJ Z 2878.

Upside down: The mime alphabet book / by Nina and Cathy Gasiorowicz. - Minneapolis, MN. : Lerner Publications Co, cop. 1974. Shelfmark BJ 27450.

Upside down: The mime alphabet book / by Nina and Cathy Gasiorowicz. - Minneapolis, MN. : Lerner Publications Co, cop. 1974. Shelfmark BJ 27450.

Villain: The pantomime a.b.c. / by Roland Carse ; ill. by John Hassall. - London : Sands & Co, [190-?]. Shelfmark BJ Z 2879.

Villain: The pantomime a.b.c. / by Roland Carse ; ill. by John Hassall. - London : Sands & Co, [190-?]. Shelfmark BJ Z 2879.

Wolven: The Child's pretty picture book of animals, domestic and wild. - [S.l. : s.n.], [ca. 1867]. Shelfmark BJ 27044.

Wolven: The Child's pretty picture book of animals, domestic and wild. - [S.l. : s.n.], [ca. 1867]. Shelfmark BJ 27044.

X-ray: From ambush to zig-zag / verses and drawings by Alexander Sturm. - 1st ed. - New York : Charles Scribner's sons, 1942. Shelfmark BJ 27272.

X-ray: From ambush to zig-zag / verses and drawings by Alexander Sturm. - 1st ed. - New York : Charles Scribner's sons, 1942. Shelfmark BJ 27272.

Y = trommel: The alphabet symphony : an ABC book / by Bruce McMillan. - New York : Greenwillow Books, cop. 1977. Shelfmark BJ 27498.

Y = trommel: The alphabet symphony : an ABC book / by Bruce McMillan. - New York : Greenwillow Books, cop. 1977. Shelfmark BJ 27498.

Zola (= Sinterklaas Struwwelpeter): The Struwwelpeter alphabet / by Harold Begbie ; ill. by F. Carruthers Gould. - London : Grant Richards, 1900. Shelfmark BJ 27088.

Zola (= Sinterklaas Struwwelpeter): The Struwwelpeter alphabet / by Harold Begbie ; ill. by F. Carruthers Gould. - London : Grant Richards, 1900. Shelfmark BJ 27088.