Prent-A-B-Boekje

Een goed versleten negentiende-eeuws prentenboekje dat namen gebruikt om kinderen het ABC te leren. De teksten zijn - hoe kan het ook anders - moralistisch van toon.

Op deze pagina vindt u een algemene inleiding bij het Prent-A-B-boekje. Wilt u direct naar het gedigitaliseerde boek? Klik dan op de link in dit plaatje:

Namen-abc-boekje

Het Prent A-B-Boekje, voor lieve kinderen met toepasselijke versjes, om zoo veel mogelijk, het geheugen te scherpen is een namen-abc, waarvan we er in de negentiende eeuw wel meer kennen. Het is mooi materiaal om na te gaan welke voornamen populair waren. Deze uitgave begint met ‘Antje doet haar Avond-Gebed’. ‘Pietje’ is hier nog een meisjesnaam.

Vroomheid, vlijt en goed leren

De tekst is moralistisch en waarschuwt voor gevaren. Vroomheid, vlijt en goed leren is belangrijk, appels pikken wordt gezien door Onze Lieve Heer. Luiheid en onachtzaamheid zijn uit den boze. Schommelen kan ertoe leiden dat je een been breekt en roekeloos schaatsen kan levens kosten. Maar een enkel versje laat zien dat er ook gewoon genoten mag worden, van een wandeling of van het spelen met pop of hond.

Een kijkje in het dagelijks leven van kinderen

Wat doen de kinderen in het boekje? Ze bidden, spelen met vogels en honden, rijden met een bok en op een ezel, voeren kippen, vissen, vliegeren, wandelen, schaatsen, schommelen, zeilen, pikken appels, krijgen cadeaus (van Sinterklaas), kijken naar de boten en naar de natuur, mogen mee met de boer, gaan naar school en leren hun les, spelen viool en bekijken etalages. Het inkleuren (of ‘afzetten’) is een beetje slordig gedaan, maar niet onaardig. Er zijn transparante heldere kleuren gebruikt: rood, geel, groen, blauw, bruin en roze.

Prent A-B-Boekje, 19de eeuw

Mina's musje is gestorven - en ja, het was haar eigen schuld.

Boekhistorische informatie

Dit Prent A-B-Boekje is uitgegeven in Amsterdam, bij J.C.P. Stubert. Het boekje meet 10 x 15 cm en bevat 24 letters/versjes met even charmante als onbeholpen handmatig ingekleurde prentjes. De Q en de X ontbreken. De staat is matig: de achterzijde van het omslag ontbreekt; wat resteert van de voorzijde ligt los en is met plakband versterkt. Op elk van de 24 eenzijdig bedrukte blaadjes staat bovenaan de letter van het alfabet in 3 lettertypen, daaronder een handgekleurde houtsnede met een titel, en daar weer onder een zesregelig gedichtje. 

Dat van dit boekje nog een exemplaar ‘in leven’ is gebleven mag een wonder heten. Kinderboeken werden meestal geheel opgelezen, en wat resteerde werd gebruikt om de haard aan te steken of eindigde als toiletpapier.

Uitgever Stubert van het Prent-A-B-Boekje

Over uitgever J.C.P. Stubert is weinig informatie te vinden. Er zijn slechts drie andere titels van Stubert bekend: Het lieve Boekje in verhaaltjes voor Gehoorzame kinderen en de twee bundeltjes Voor vlijt en goed gedrag en Lieve versjes en mooije prentjes. Deze uitgaven zijn alleen bekend uit de collectie van Mr. C.F. van Veen, één van de grootste verzamelaars in Nederland. Diens collectie werd in 1984 geveild en verspreid over de hele wereld. De uitgaven worden genoemd in de veilingcatalogus Van Veen II, onder nr. 470. In openbare collecties is niets te vinden van deze uitgever. De boekhistorische website  Bibliopolis noemt J.C.P. Stubert als bibliothecaris (1839-1851) en als houder van een leesbibliotheek van 1850 tot 1857.

Over de afbeeldingen in Prent-A-B-Boekje

De houtsneden zijn gemaakt door een anonieme houtsnijder met een voorliefde voor ronde tafels met een tafelkleed erover. Deze tafel komt namelijk zes maal voor. Ook enkele andere onderdelen op de houtsneden komen terug, zoals drie maal dezelfde hoek van een kamer en twee maal een grote houten bank buiten. Dat kan er op wijzen dat de houtsnijder niet zeer bedreven was en graag gebruik maakte van eerdere ontwerpen.

De kinderfiguren zijn stijf gesneden en de verhoudingen kloppen niet. De manier waarop sommige kinderen op een stoel zitten is hoogst ongelukkig. Toch zijn de plaatjes aardig, want we zien het kinderleven van die tijd voorbij komen.

Het boekje en de KB

Dit boekje is in 2010 door het Koninklijk Instituut voor de Tropen geschonken aan de KB.

U vindt de ABC-boekjes in het Centraal Bestand Kinderboeken.