Wat is er op de kermis te zien?

Het zeldzame negentiende-eeuwse prentenboekje 'Wat is er op de kermis te zien?' bevat zestien paginagrote en ingekleurde kermistaferelen.

Op deze pagina vindt u een algemene inleiding bij dit prentenboek. Wilt u direct naar het gedigitaliseerde boek? Klik dan op de link in dit plaatje:

De kermis vroeger en nu

In de negentiende eeuw was de kermis een bonte verzamelplaats van volksvermaak. Niet alles zouden we tegenwoordig nog op de kermis zoeken. Het wassenbeeldenspel is nu een museum. De jongleur, de acrobaat en de capriolen van apen, honden en evenwichtskunstenaars op het koord of het paard kunnen we in het circus zien. De dansende beer - aan de ketting - en de zogenaamde 'wilden' zouden we nu helemaal overslaan. De goochelaar komt op tv. De reuzin en de dwerg zijn BN-ers. De kijkkast en de poppenkast staan op zolder of op school. De kanaries en het dierenspel vinden we in de dierentuin.

Wat is er op de kermis te zien?

'Wilden' als kermisvermaak in de negentiende eeuw.

Wat is van alle taferelen in het boek nu nog wel op de kermis te zien? Alleen de draaimolen en het draaibord.

Twee boeken in één

Eigenlijk bevat het bandje twee boeken. Behalve de gedichten en platen van Wat is er op de kermis te zien? in prentverbeeldingen met toepasselijke rijmen is achterin een - uniek - vervolg bij gebonden onder de titel: Nog iets van de kermis in prentverbeeldingen. Helaas zijn beide uitgaven moeilijk te dateren. Een tweede druk verscheen in 1860 en de Groningse uitgever, R.J. Schierbeek, was werkzaam vanaf 1798. Het boekje dateert waarschijnlijk uit de late jaren vijftig van de negentiende eeuw.

De tekst van het boek

Hoewel de gedichten van Harco Ilpzema Vinckers (1817-1894) hun best doen om de aandacht te trekken, gaat als vanzelf alle aandacht naar de prenten. De auteur werd ook meestal ingehuurd voor ondergeschikte commentaren: het was niet zijn rol om met zijn gedichten de fijne details en heldere kleuren van de prenten te overstemmen. Toch is het geen brave-hendrikkentekst. De auteur verplaatst zich opmerkelijk genoeg in de positie van het spelende kind zelf of in die van de gevangen aap en de geslagen hond. Onverwacht en speels.

De illustraties van het boek

De illustraties zijn steendrukken, litho's, gesigneerd door de (in Nederland) onbekende C. Roth. Op één prent is de naam vermeld als C. Rith. Misschien was Roth een Duitse lithografische drukker, wiens lithostenen door de Nederlandse uitgever waren opgekocht. De oorspronkelijke tekenaar van de prenten bleef anoniem, zoals zoveel illustratoren van kinderboeken in een tijd die het moest doen zonder zilveren en gouden penselen.