Materiaalonderzoek aan het Gruuthusehandschrift

Hyper Spectral Image (HSI) onderzoek

Na de verwerving van het Gruuthusehandschrift door de KB in 2007 is het handschrift voor onderzoek beschikbaar gekomen. Onder leiding van Henk Porck, conservation scientist bij de KB, is het nog in 2007 onderzocht met een Hyper Spectral Image (HSI) Camera, waarbij Roberto Padoan van het Nationaal Archief en Marvin Klein van Art Innovation zeer bereidwillig hebben meegewerkt. De resultaten van dit onderzoek zijn op een congres in Gent gepresenteerd en nadien gepubliceerd door Frank Willaert in de bundel Het Gruuthusehandschrift in woord en klank.

Dit onderzoek leverde onder andere op dat een inkt die voor correcties op fol. 2r is gebruikt overeenkomt met inkt die op het wapen zichtbaar is, dat op bepaalde plaatsen muzieknotatie is weggeradeerd en dat er duidelijke fasen zijn te onderscheiden in de correctie van het handschrift. Vooral de eerste constatering was voor ons voldoende aanleiding om de suggestie dat het wapen een achttiende- of negentiende-eeuwse toevoeging was, van de hand te wijzen. Omdat bij HSI-onderzoek geen uitspraken kunnen worden gedaan over de chemische samenstelling van de inkt, was nader onderzoek nodig. Juist rond de authenticiteit van het wapen bleef twijfel bestaan.

Röntgen Fluorescentie Spectrometer

Dit onderzoek is dubbel uitgevoerd met behulp van een Röntgen Fluorescentie Spectrometer van de universiteiten van Delft en Antwerpen op het Gruuthusehandschrift van de KB en op een handschrift uit de Bibliothèque nationale de France waarin ook een wapen van Gruuthuse is aangebracht. Uit dit onderzoek is onomstotelijk komen vast te staan dat beide wapens dezelfde chemische elementen bevatten en dus hoogstwaarschijnlijk met dezelfde verfstoffen en met goud en zilver zijn gemaakt. Vermoedelijk zijn ze zelfs op dezelfde manier geschilderd en zijn de kleurstoffen in dezelfde volgorde aangebracht: eerst een ondertekening in een lichte ijzergallusinkt, dan een gouden ondergrond, dan rechtsboven en linksonder een rode kleurstof en daaroverheen zilver, de kwartieren linksboven en rechtsonder kregen een kruis in inkt.

Ook de gouden keten rond het wapen is op identieke wijze aangebracht. Dit levert een duidelijk bewijs dat het wapen in het Gruuthusehandschrift inderdaad toebehoord heeft aan Lodewijk van Gruuthuse. Het Franse handschrift heeft een colofon waaruit blijkt dat het in 1474 is geschreven en omdat dit manuscript reeds in de zeventiende eeuw in het bezit was van de Franse koning, kan dit wapen niet vals zijn. Beide wapens dateren dus van na 1474, precies tijdens het leven van Lodewijk van Gruuthuse.

Terug naar de Het Gruuthusehandschrift.