Fabelachtige dieren

Natuurlijke historiën en bestiaria

Bestiaria en andere natuurhistorische teksten worden bevolkt met bestaande dieren en fabeldieren. Het is alsof deze teksten een illustratie leveren bij het verhaal van de vijfde en zesde Scheppingsdag: levende wezens ... alle naar hun aard. De eigenschappen die men aan bepaalde dieren toeschreef, maakten hen geschikt als metafoor van zonden of Christelijke deugden. Zoals moderne boeken en films laten zien, blijven zowel de werkelijk bestaande als de mythische dieren onze verbeeldingskracht uitdagen.

Griffioen

In de griffioen zijn adelaar en leeuw, de twee machtigste dieren, tot één dier samengesmolten. Als heerser over hemel en aarde, onsterfelijk, menselijk en goddelijk, kan de griffioen Christus symboliseren. Wanneer een griffioen met een merrie paart, zal zij een Hippogrief baren: het adelaarsdeel van de griffioen, achterbenen en staart van het paard. De Hippogrief leeft nog: het is het huisdier van Hagrid, een van de hoofdfiguren uit de Harry Potter verhalen van J.K. Rowling. U vindt het dier afgebeeld op de omslag van Harry Potter en de gevangene van Azkaban.

Antalops

De Antalops of hertengeitantilope is een hoefdier met heel lange horens. We treffen het aan in het Bestiarium uit de collectie Meermanno, waar het dier is afgebeeld met de horens vastgeklemd in de takken van een boom, terwijl het wordt aangevallen door een jager. Wanneer u de klikt op 'more images', krijgt u een overzicht van de fabelachtige hoefdieren.

Eenhoorn

Het meest beroemde fabeldier, dat al sinds de Oudheid door de menselijke verbeelding spookt, is de eenhoorn, of monoceros. Plinius vertelt ons dat dit dier zo wild en ontembaar is dat het zich niet levend van zijn vrijheid laat beroven. In de Middeleeuwen was er een debat gaande over de manier waarop dit legendarische dier toch kon worden gevangen, namelijk met behulp van een maagd. De eenhoorn zag men wel als een symbool van Christus. Het beeld van de Maagd Maria met de eenhoorn rustend op haar schoot, wordt geassocieerd met de menswording van Christus.

Harpij

De harpij is een poëtische vinding van de Oudheid. Het is gevleugeld schepsel met het hoofd en de borsten van een vrouw en het lichaam en de klauwen van een adelaar. Harpijen spelen een grote rol in het verhaal van Jason en de Argonauten. Zij kwellen Phineus, de blinde koning van Salmydessus. Wanneer u de klikt op 'more images', krijgt u een overzicht van de fabelachtige vogels.

Draken en slangen

Draken zijn nauw verwant aan grote slangen. De draak is een vurig beest en speelt een unieke rol in talloze volksverhalen. De draak kan verschillende vormen aannemen en behept zijn met diverse eigenschappen, zoals een giftige adem en vuurspuwende ogen. Sommige drakendoders zijn heel beroemd: Cadmus, sint Joris en de aartsengel Michaël. De duivel neemt nogal eens de gedaante aan van een draak.

De echinus

De legendarische echinus was ook bekend onder de namen remora en zuigvis. Het waren kleine diertjes, waarvan men geloofde dat ze een schip tot stilstand konden brengen door zich vast te zuigen aan de kiel terwijl ze zich met hun staarten rond een rots slingerden. In de 17de eeuw merkte de Nederlandse auteur Roemer Visscher droogjes op dat de enige remora die een schip werkelijk kon doen stoppen, de drankzucht van de bemanning was.