Heilige helpers

Heilige helpers in een christelijke samenleving

Het is nooit makkelijk geweest om de grens tussen geloof, bijgeloof en folklore te trekken in de omgang van christenen en hun heiligen. Het geloof in de macht van heiligen om te bemiddelen bij God heeft hele diepe wortels en in Rooms-katholieke streken van de wereld is het nog steeds volkomen natuurlijk om sint Erasmus om hulp te vragen bij darmstoornissen, of om te bidden tot sint Antonius van Padua wanneer je je autosleutels bent kwijtgeraakt. Het ingewikkelde netwerk van heilige helpers, dat heel specifieke functies toewijst aan bepaalde heiligen, is geconstrueerd in de Middeleeuwen, maar werd ook toen al met scepsis bekeken. Later was dit aspect van het christelijk geloof een van de redenen waarom mannen als Maarten Luther en Johannes Calvijn de kerk van Rome verlieten. Voor de moderne, ontkerkelijkte mens is dit debat misschien irrelevant en de gewoonte wekt wellicht louter lachlust. Echter, voor wie serieus geïnteresseerd is in (middeleeuwse) cultuur, antropologie of geschiedenis, is het een fascinerend gebruik.
Als we kijken naar de gebeurtenissen uit het leven van een heilige of naar de omstandigheden waaronder hij gestorven is aan de ene kant, en de reden waarom hij werd aangeroepen aan de andere, dan betrappen we een aspect van het middeleeuwse denken op heterdaad, om het zo maar eens uit te drukken.

Agatha van Catanië

Om te voorkomen dat ze werd gedood wegens haar Christelijk geloof eiste de stadsprefect dat Agatha sex met hem zou hebben. Ze wees hem af en werd voor straf tewerkgesteld in een bordeel. Daar weigerde ze echter de klanten van dienst te zijn. Als straf werden haar borsten afgesneden. Agatha beschermt tegen borstkanker en ze verleent bijstand aan de slachtoffers van verkrachting. Zij wordt ook aangeroepen tegen aardbevingen en vulkaanuitbarstingen.

Agnes van Rome

Ook zij stierf liever dan haar maagdelijkheid te verliezen. Haar voornaamste attribuut is een lam, waarschijnlijk omdat haar naam - Agnes - lijkt op het latijnse woord voor lam: 'agnus'. Verloofde stellen vragen haar bescherming, evenals de slachtoffers van verkrachting.

Apollonia van Alexandrië

Een vrouwelijke diaken uit Alexandrië. Zij weigerde Christus af te zweren en haar tanden werden gebroken tijdens de daarop volgende martelingen. Men dreigde haar te verbranden als ze zou blijven weigeren. Ze wachtte die straf niet af, maar sprong zelf het vuur in. Zij beschermt tegen kiespijn en is de patrones van tandartsen.

Ursula van Keulen

Volgens een van de varianten van haar levensverhaal werd sint Ursula gemarteld door de Hunnen, samen met 11.000 andere meisjes en vrouwen. De heilige Ursula werd patrones van het katholieke onderwijs, speciaal van het onderwijs aan meisjes. De kloosterorde der Ursulinen stichtte vele scholen.

Stephanus

Het verhaal van de steniging van Stephanus wordt verteld in de Handelingen der Apostelen. Hij was de eerste die zijn bloed vergoot voor zijn geloof in Jezus. Saulus (Sint Paulus) was een van de getuigen. Het patronage van Stephanus strekt zich uit van lijders aan hoofdpijnen tot steenhouwers.

Barbara

Sint Barbara werd door haar eigen vader opgesloten in een toren omdat ze zich verzette tegen zijn bevelen. Ze ontsnapte, maar werd opnieuw gevangen genomen en nu door haar vader gedood. Die werd onmiddellijk daarop door de bliksem getroffen. Barbara werd patrones van allen die werkzaam zijn in de bouw, niet alleen van torenbouwers. Ze beschermt ook tegen blikseminslag, explosies en artillerievuur.

Sebastiaan

Nadat de heilige Sebastiaan de pijlen overleefd had waarmee men hem doorboorde, werd hij doodgeknuppeld. Hij werd patroonheilige van boogschutters en van de smeden die gespecialiseerd waren in het maken van pijlen. Ook behoorde hij tot de "Pestheiligen", een groep heiligen die speciale bescherming bieden tegen de pest. De pest lijkt op een willekeurige manier zijn slachtoffers te maken, net als de pijlen van boogschutters. Sebastiaan overleefde schotwonden en 'dus' was het logisch dat hij zou helpen bij aanvallen van de Zwarte Dood.

Catharina van Alexandrië

Sint Catharina overleefde een poging haar te radbraken, omdat het wiel brak waarop zij was vastgebonden. De brokstukken verwondden vele toeschouwers. Vervolgens werd zij gedood door het zwaard. Zij triomfeerde over keizer Maxentius die vaak liggend aan haar voeten wordt afgebeeld. Het verband met een wiel maakte Catharina tot patrones van spinsters; bibliothecarissen kozen haar vanwege haar geleerdheid; haar rhetorische gaven maakten haar populair onder juristen.