Kroniek van Jean Froissart

De kroniek van Jean Froissart beslaat de periode van 1326 tot ongeveer 1400. Het is de belangrijkste geschreven bron over de Honderdjarige Oorlog. De tekst is overgeleverd in meer dan 150 handschriften. Het hier getoonde handschrift uit de collectie van de KB is één van de mooiste.

Op deze pagina vindt u een algemene inleiding bij de kroniek van Jean Froissart. Wilt u direct naar het gedigitaliseerde boek? Klik dan op de link in dit plaatje:

Jean Froissart werd in ca.1337 in Valenciennes geboren. Er zijn weinig details bekend over zijn leven; zijn kroniek is een belangrijke bron. Toen hij 24 was, werd hij hofdichter en geschiedschrijver van Filippa van Henegouwen, de vrouw van de Engelse koning Edward III. Hij reisde door Groot-Brittannië, Vlaanderen, Frankrijk en Spanje. Na de dood van Filippa keerde hij terug naar Valenciennes en werkte hij voor andere edelen, onder wie Johanna van Brabant. Hij stierf rond 1405. 

De kroniek van Froissart beschrijft grofweg de eerste helft van de Honderdjarige Oorlog, te beginnen met de kroning van Edward III in Londen in 1326. Froissart baseerde zich op een eerdere kroniek van Jehan le Bel over het begin van de oorlog. Net als zijn voorbeeld is Froissarts kroniek in proza; Le Bel had zich ongunstig uitgelaten over dichters die in kronieken ten behoeve van een geslaagd rijm soms de waarheid geweld aandeden. Boek I van Froissarts kroniek werd voltooid in 1373. Het KB-handschrift bevat de tweede versie (‘redactie’) van dat eerste boek. De boeken II, III en IV beslaan de gebeurtenissen tot respectievelijk 1385, 1388 en 1400. Overigens bezit de KB ook nog een Nederlandse vertaling van Boek III uit ca. 1450 (131 B 21).

Het handschrift werd in het eerste decennium van de vijftiende eeuw in Parijs geproduceerd. De verluchtingen zijn van de hand van de Vergiliusmeester, die zo genoemd wordt omdat hij twee handschriften met werken van Vergilius van afbeeldingen voorzag. Op het eerste blad na het register is een raamwerk geschilderd waarin de vier belangrijkste Europese vorsten uit de Honderdjarige Oorlog zijn afgebeeld: Edward II, koning van Engeland, Alfonso XI, koning van Leon en Castilië, Philippe VI, koning van Frankrijk en Willem III, graaf van Holland en Henegouwen. In de margeversiering staan wildemannen die de wapenschilden van de koningen vasthouden; hun helmen worden getoond door de vier vrouwen in de hoeken. Het grote wapen onderaan de bladzijde is bijna een eeuw na de vervaardiging van het handschrift aangebracht in opdracht van de toenmalige bezitter Philips van Kleef. 

Het handschrift met de kroniek van Froissart komt uit de Stadhouderlijke bibliotheek, die in 1798 de basis vormde van de Koninklijke Bibliotheek. De laatste stadhouder, Willem V, had het boek geërfd van zijn vader, die het op zijn beurt had gekocht op de veiling van de bibliotheek van de Friese Oranjes in 1749. In die boekerij was het door vererving terechtgekomen nadat Hendrik van Nassau het in 1531 gekocht had uit de nalatenschap van Philips van Kleef. Overigens was het handschrift ten tijde van de oprichting van de KB niet in Nederland: de Fransen hadden het in 1795 afgevoerd naar Parijs. In 1816 werd het teruggegeven en sindsdien is het in Den Haag.

Aan de universiteiten van Sheffield en Liverpool wordt gewerkt aan een digitale editie van Froissarts kroniek op basis van zoveel mogelijk handschriften. Het Online Froissart project toont scans van de handschriften naast een transcriptie van de Franse tekst en een (Engelse) vertaling.

Literatuur

Peter F. Ainsworth, Jean Froissart and the fabric of history : truth, myth, and fiction in the "Chroniques". Oxford […], Clarendon Press, 1990
Anne S. Korteweg et al., Praal ernst & emotie : de wereld van het Franse middeleeuwse handschrift. Zwolle: Waanders / Den Haag: Museum Meermanno-Westreenianum, cop. 2002, p. 106-107.