Edities en literatuur

Edities

De enige complete editie van de Lancelotcompilatie dateert uit het midden van de negentiende eeuw: W.J.A. Jonckbloet, Roman van Lancelot (XIIIe eeuw). Naar het (eenig-bekende) Handschrift der Koninklijke Bibliotheek, op gezag van het Gouvernement uitgegeven. 2 dln., ’s-Gravenhage 1846-1849.
(Een digitale uitgave is te vinden op de website van DBNL)

In 1974 startte de Utrechtse hoogleraar W.P. Gerritsen met zijn staf een project onder auspiciën van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) om te komen tot een geheel nieuwe reeks van wetenschappelijke uitgaven van alle Middelnederlandse Lancelotromans. De delen I t/m III verschenen tussen 1981 and 1987 en betreffen de Lantsloot vander Haghedochte *en de Rotterdamse fragmenten van de Middelnederlandse Proza-Lancelot. De reeks beoogt ook een nieuwe uitgave van de *Lancelotcompilatie. Daarvan zijn sinds 1991 zes delen verschenen (IV-VII en IX-X. het laatste deel digitaal), andere delen zijn in voorbereiding bij het Huygens Instituut van de KNAW. Karina van Dalen-Oskam werkt aan een editie van de Torec, met als primair doel onderzoek naar het mogelijke auteurschap van Jacob van Maerlant van de door de compilator bekorte en bewerkte tekst. Verder wordt er gewerkt aan een diplomatische en een kritische editie van de Queeste van den Grale door Reindert van Eekelen en Willem Kuiper, en aan *Arturs Doet *door verschillende stagiaires onder begeleiding van Herman Brinkman en met medewerking van Marjolein Hogenbirk (bron: Digitale nieuwsbrief van eLaborate: eLaborate2, 15 april 2010). In de reeks Middelnederlandse Lancelotromans zijn de volgende delen reeds verschenen:

  • Bart Besamusca en Ada Postma, ‘Lanceloet’. De Middelnederlandse vertaling van de ‘Lancelot en prose’ overgeleverd in de ‘Lancelotcompilatie’. Pars 1 (vs. 1-5530, voorafgegaan door de verzen van het Brusselse fragment). Met een verantwoording van de editie door W.P. Gerritsen en een beschrijving van de handschriften door Jan Willem Klein. Hilversum 1997. Middelnederlandse Lancelotromans IV.
  • Bart Besamusca, *‘Lanceloet’. De Middelnederlandse vertaling van de ‘Lancelot en prose’ overgeleverd in de ‘Lancelotcompilatie’. Pars 2 (vs. 5531-10740). Met een inleidende studie over de vertaaltechniek. *Assen, Maastricht 1991. Middelnederlandse Lancelotromans V.
  • Frank Brandsma, ‘Lanceloet’. De Middelnederlandse vertaling van de ‘Lancelot en prose’ overgeleverd in de ‘Lancelotcompilatie’. Pars 3 (vs. 10741-16263). Met een inleidende studie over de entrelacement-vertelwijze. Assen, Maastricht 1992. Middelnederlandse Lancelotromans VI.
  • Ada Postma, ‘*Lanceloet’. De Middelnederlandse vertaling van de ‘Lancelot en prose’ overgeleverd in de ‘Lancelotcompilatie’. Pars 4 (vs. 16264-26636). *Hilversum 1998. Middelnederlandse Lancelotromans VII.

Van de ingevoegde romans verschenen tot dusver nieuwe uitgaven van de Perchevael en de Walewein ende Keye:

  • S.I. Oppenhuis de Jong, De Middelnederlandse ‘Perceval’-traditie. Inleiding en editie van de bewaarde fragmenten van een Middelnederlandse vertaling van de ‘Perceval’ of ‘Conte du Graal’ van Chrétien de Troyes, en de ‘Perchevael’ in de ‘Lancelotcompilatie’. Hilversum 2003. Middelnederlandse Lancelotromans IX.
  • Marjolein Hogenbirk, met medewerking van Wim Gerritsen, in samenwerking met de afdeling ICT& Teksten van het Huygens Instituut-KNAW, *Walewein ende Keye. Een dertiende-eeuwse Arturroman, overgeleverd in de *Lancelotcompilatie. Digitale editie met inleiding en commentaar. Den Haag, Huygens Instituut – KNAW, 2009. Middelnederlandse Lancelotromans X. Laatste update: 24 nov 2009: www.waleweinendekeye.huygens.knaw.nl .
  • Zie over deze reeks Bart Besamusca, ‘Het Lancelotproject als voorbeeld van de uitgave van een editiereeks’, in F.P. van Oostrom and F. Willaert (red.), *De studie van de Middelnederlandse letterkunde: stand en toekomst. Symposium Antwerpen 22-24 september 1988. *Hilversum 1989. Middeleeuwse Studies en Bronnen XIV, p. 35-37.

Van de andere ingevoegde romans zijn de volgende, wat oudere maar goede edities beschikbaar:

  • H. Paardekooper-van Buuren en M. Gysseling, *Moriaen. *Opnieuw uitgegeven en geannoteerd. Zutphen [1971]. Klassiek Letterkundig Pantheon 183.
  • W.P. Gerritsen, Die wrake van Ragisel. Onderzoekingen over de Middelnederlandse bewerkingen van de Vengeance Raguidel, gevolgd door een uitgave van de Wrake-teksten. 2 dln., Assen 1963. Neerlandica Traiectina XIII.
  • *Roman van den Riddere metter mouwen. Opnieuw naar de bewaarde bronnen uitgegeven. *Met letterkundige inleiding door M.J.M. de Haan en L. Jongen, en annotaties en emendaties door B.C. Damsteegt en M.J. van der Wal. Met medewerking van Annemarie Meesen. Utrecht 1983. Publikaties van de [Leidse] Vakgroep Nederlandse Taal- en Letterkunde 11.
  • Maartje Draak, Lanceloet en het hert met de witte voet. Tekstuitgave met inleiding en woordverklaring. Zwolle 1953. Zwolse drukken en herdrukken 6.
  • De standaarduitgave is thans Roel Zemel & Bart Besamusca, 'Lanceloet en het hert met de witte voet', in Jeesten van rouwen ende van feesten. Een bloemlezing uit de Lancelotcompilatie. Onder redactie van Bart Besamusca. Hilversum 1999. Middelnederlandse tekstedities 6, p. 181-210.
  • M. en J. Hogenhout, Torec. Een tekstuitgave naar het handschrift met een inleiding. Abcoude 1978.
  • Een nieuwe uitgave van Die wrake van Ragisel, Die riddere metter mouwen, Walewein ende Keye, Lanceloet en het hert met de witte voet en de Torec vindt men, afgedrukt naast een Engelse vertaling, in: Five interpolated romances from the Lancelot Compilation. Ed. by D.F. Johnson and G.H.M. Claassens with the aissistance of K. De Bundel and G. Pallemans. [Cambridge 2003.] Arthurian Archives, Dutch Romances, Volume III.

Overzichten en deeluitgaven

Wie een globale indruk wil krijgen van de teksten in de Lancelotcompilatie kan te rade gaan bij J. te Winkel, De ontwikkelingsgang der Nederlandsche Letterkunde, tweede druk (Haarlem 1922-1927; reprint Utrecht, Leeuwarden 1973), deel I: Geschiedenis der Nederlandsche Letterkunde van Middeleeuwen en Rederijkerstijd *of bij Frits van Oostrom, Stemmen op schrift. *Geschiedenis van de Nederlandse literatuur vanaf het begin tot 1300. Amsterdam 2006, pp. 302-317.

Daarnaast zijn er drie bloemlezingen met delen uit de Lancelotcompilatie:

  • Maartje Draak, Arthur en zijn tafelronde. Den Haag 1979. Klassieken Nederlandse Letterkunde
  • Bart Besamusca (Red.), Jeesten van rouwen ende van feesten. Een bloemlezing uit de Lancelotcompilatie. *Hilversum 1999, Middelnederlandse tekstedities 6, met een inleiding van Bart Besamusca over de *Lancelotcompilatie en het handschrift daarvan (p. 7-24),
  • J.D. Janssens. Koning Artur in de Nederlanden. Middelnederlandse Artur- en Graalromans, ingeleid en geannoteerd. Utrecht 1985. Deze uitgave bevat delen van Walewein ende Keye *en de *Queeste van den Grale (p. 38-47 en p. 143-179).

Een selectie van de drie kernteksten Lanceloet, Queeste van den Grale en Arturs doet is vertaald in modern Nederlands proza:
J.P. Bruggink, P.J.J. van Geest [e.a.], Roman van Lancelot. Amsterdam 1986. Griffioen.

Ook van Walewein ende Keye *en de *Moriaen bestaat een uitgave in hedendaags Nederlands: Ludo Jongen, Walewein, de neef van koning Arthur. Amsterdam 1992. Griffioen.

Voor de teksten – behalve het grootste deel van de* Lanceloet *– die mogelijk ook in het eerste gedeelte van de *Lancelotcompilatie *waren opgenomen, zij verwezen naar de volgende uitgaven:

  • T. Sodmann, Jacob van Maerlant, Historie vanden Grale und Boek van Merline. Nach der Steinfurter Handschrift herausgegeben. Köln, Wien 1980. Niederdeutsche Studien 26.
  • Een oudere uitgave, met behalve de door T. Sodman uitgegeven werken van Jacob van Maerlant ook de Merlijncontinuatie door Lodewijk van Velthem, is: J. van Vloten, Jacob van Maerlants Merlijn, naar het eenig bekende Steinforter Handschrift uitgegeven. Leiden 1880. [De Merlijncontinuatie omvat in deze editie de verzen 10409-36218.]
  • Een Engelse vertaling van Die wrake van Ragisel, Die riddere metter mouwen, Walewein ende Keye, Lanceloet en het hert met de witte voet en de Torec vindt men, afgedrukt naast een nieuwe uitgave van de Middelnederlandse teksten, in: Five interpolated romances from the Lancelot Compilation. Ed. by D.F. Johnson and G.H.M. Claassens with the aissistance of K. De Bundel and G. Pallemans. [Cambridge 2003.] Arthurian Archives, Dutch Romances, Volume III.
  • Een Franse vertaling van de Moriaen *verscheen als: *Le Roman de Moriaen. Texte présenté, traduit en annoté par Baukje Finet-van der Schaaf. Grenoble 2009.

Volgende pagina