Getijdenboek met pelgrimstekens

Met steun van verscheidene fondsen gekocht van Antiquariaat F. Knuf, Buren (Gld.)
Verwerving: 1993 en 2008
Datering: Ca. 1440-1460
Formaat: 20 x 13 cm.
Aanvraagnummer: 77 L 60

Dit getijdenboek is in het midden van de vijftiende eeuw vervaardigd in Brugge en bevat een kalender met regionale feesten, namelijk St. Donaas (14 oktober) en St. Basilius (14 juni). Het bevat daarnaast elf miniaturen die de hele bladzijde vullen, geschilderd door een in Brugge werkzame kunstenaar van wie de identiteit onbekend is. Hij wordt aangeduid als de Meester van de Kleine Ogen (aux yeux bridées). Deze kunstenaar werkt met uitgesproken kleuren, wat goed te zien is aan de heldere randen en initialen. Dit handschrift is vooral bijzonder vanwege de 23 pelgrimstekens die achterin zijn bevestigd. In de late middeleeuwen reisden mensen vaak naar – soms zeer verafgelegen – pelgrimsoorden. Vanaf de dertiende eeuw werden daar aan gelovigen souvenirs verkocht, zoals dat in toeristische bestemmingen vandaag de dag nog steeds gebeurt. Deze souvenirs hadden de vorm van penningen of insignes.

De oorspronkelijke bezitters van dit handschrift verzamelden 23 zilveren en vergulde pelgrimsinsignes, die zij vastnaaiden op verschillende bladen van het handschrift. Een latere eigenaar bevestigde ze allemaal op één blad, achterin. De penningen zijn gemaakt door een metalen plaatje met grote kracht tegen een stempel aan te slaan. Ze zijn afkomstig uit pelgrimsoorden in de Lage Landen en Noord- Frankrijk.

Een blad dat uit het handschrift was gesneden en verwijderd, jaren vóórdat de Koninklijke Bibliotheek het had verworven, werd in 2008 terugbezorgd door een anonieme schenker. Dit blad is interessant, omdat het de naam en een wapenspreuk vermeldt van een vroegere bezitter van het handschrift. Hieruit blijkt dat het in het begin van de zeventiende eeuw toebehoorde aan François d’Oiselet. Met de terugkeer van dit blad in het handschrift is een verloren geraakt stukje van zijn geschiedenis en provenance weer aangevuld. (KR)

Literatuur

A.M. Koldeweij, ‘Pelgrimsinsignes in het getijdenboek ‘d’Oiselet’’, in: Heilig en profaan. 1000 laatmiddeleeuwse insignes uit de collectie van H.J.E. van Beuningen. Rotterdam 1993, p. 46-48.
J.A. Gruys e.a., ‘Het Nederlands cultureel erfgoed en de rol van de Koninklijke Bibliotheek’, in: Jaarboek voor Nederlandse Boekgeschiedenis, 4 (1997), p. 9-55, bijz. 25.
K. van der Werff, ‘Pelgrimstekens’, in: De Jacobsstaf , 6 (1994), p. 92-101, bijz. 95-96.
M. de Roos, ‘Unieke aanwinst Koninklijke Bibliotheek. Middeleeuws getijdenboek met ingenaaide pelgrimstekens’, in: Spiegel Historiael, 29 (1994), p. 70-71.