De Couperusverzamelaar J.A. Eekhof

De Couperuscollectie in de Koninklijke Bibliotheek is afkomstig van verzamelaar Jan Eekhof. Dominee Jan Adam Eekhof werd geboren in Den Haag op 26 oktober 1928 en overleed op 22 maart 2007. Hij bracht zijn jeugd door in Haarlem en studeerde theologie aan de Universiteit van Leiden (1948-1954). Hij werkte daarna als predikant in Wijk aan Zee, voordat hij studentenpastor en academiepredikant in Leiden werd. In 1954 werd zijn huwelijk met mr. Wicky M. G. de Vries voltrokken. Zij was lid van de Raad van State tussen 1986 en 2000.

Eekhof publiceerde enkele malen over religieuze onderwerpen, zoals in 1986 ('Laethem: een jaarlijkse bedevaart' in Achter den tijd: opstellen aangeboden aan Dr. G. Puchinger ter gelegenheid van zijn vijfenzestigste verjaardag) en in 1987 ('The poetry is in the pity' in Het leven is meer dan ethiek: studies aangeboden aan prof. dr. G.Th. Rothuizen).

Ongeveer vijftig jaar deed Eekhof erover om zijn verzameling bijeen te sprokkelen en vele antiquaren bewaarden voor hem bijzondere exemplaren. Ook kocht hij daarbij betere exemplaren, zodat zijn collectie uiteindelijk ook veel dubbele exemplaren bevatte. Zijn verzameling van werken van en over Louis Couperus werd lang in het verborgene gehouden, hoewel hij aan sommige onderzoekers toegang tot een deel van de collectie gaf. Zo kon Ronald Breugelmans voor zijn boek over de vertalingen van Couperus' werk bij hem terecht, wat resulteerde in* Louis Couperus in den vreemde*. Ook Frédéric Bastet kon voor zijn biografie over Couperus putten uit de collectie (vooral de handschriften) en H.T.M. van Vliet gebruikte voor de illustraties in zijn Versierde verhalen vele exemplaren uit de Eekhofcollectie.

Eekhof deed bescheiden over zijn collectie, maar toen hij tegen het einde van zijn leven en door bemiddeling van Antiquariaat Aioloz de collectie verkocht bleek hoe omvangrijk en interessant de verzameling was. Kopers waren de Koninklijke Bibliotheek (de boeken) en het Letterkundig Museum (documentatie en handschriften). Op 9 juni 2006 werd de aankoop bekendgemaakt. Er was een bedrag van fl. 225.000 mee gemoeid. Het zogenoemde 'bidbook' voor de collectie, Louis Marie Anne Couperus: de collectie Sine Qua Non (2005), bevatte reproducties van enkele handschriften en afbeeldingen van bijzondere exemplaren. Een jaar later verscheen bij antiquariaat Aioloz een vervolg: Louis Couperus: doubletten uit de collectie Sine Qua Non, aangevuld met een selectie uit onze voorraad.

De collectie bevat vrijwel alle gepubliceerde uitgaven van Couperus en daarbij gaat het niet alleen om de Nederlandse uitgaven in talloze uitvoeringen en edities en met vele bindvarianten. Daaronder bevinden zich veel buitengewone exemplaren. Couperus werkte tijdens zijn leven met zijn uitgever L.J. Veen samen met kunstenaars als Richard Roland Holst, Jan Toorop en H.P. Berlage die fraaie boekbanden en illustraties verzorgden voor de boeken van Couperus. Zo bewaart de KB nu meerdere edities van het sprookje Psyche uit 1898 met het bandontwerp van Toorop in verschillende kleurzettingen. Een heel bijzonder werk uit de Eekhof-collectie is het exemplaar van Herakles uit 1913 dat uitgever Veen speciaal liet binden in perkament met de titel in goud. Van deze band bestaat maar één exemplaar. Het was een goedmakertje van de uitgever die het boek eerder liet drukken met een verkeerd gespelde titel: 'Herackles'.

Eekhof verzamelde ook vertalingen van het werk van Couperus. Dankzij hem bezit de KB nu veel vertalingen van Couperus in het Duits, Frans en Engels, maar ook Noodlot in het Servo-Kroatisch en Eline Vere in het Urdu.
De Couperuscollectie telt circa 2200 banden, 1400 daarvan behoren tot de Eekhof-collectie. Daarnaast beheert de KB ook nog circa zeventig handschriften van Couperus. Een deel daarvan is door de auteur zelf aan de KB geschonken als dank voor het gebruik van een eigen kamer in de KB toen hij vooronderzoek deed voor een van zijn historische romans. Daaronder zijn bijvoorbeeld de manuscripten van De berg van licht en Het zwevende schaakbord.

De KB schaft sinds 2006 regelmatig nieuwe boeken voor de collectie aan, waaronder vertalingen, maar ook meer spectaculaire boeken. In 2013 kon aan de collectie, dankzij steun van de Vereniging Vrienden van de Koninklijke Bibliotheek, een aan Eekhof onbekende luxe editie van de roman Van oude menschen, de dingen, die voorbijgaan... (1906) worden aangeschaft: het is een van slechts twee bekende exemplaren die gebonden zijn in perkament.

De boeken uit de Eekhof-collectie zijn ter inzage in de leeszaal Bijzondere Collecties. Ze zijn te vinden via deze link naar de KB Catalogus.

Portret van J.A. Eekhof

Portret van J.A. Eekhof

De collectie Eekhof in de Koninklijke Bibliotheek

De collectie Eekhof in de Koninklijke Bibliotheek

Opdracht van Louis Couperus in een exemplaar van Wereldvrede (1895

Opdracht van Louis Couperus in een exemplaar vanWereldvrede(1895

Louis Couperus, Eene illuzie (1901)

Louis Couperus, Eene illuzie (1901)

De collectie Eekhof in de Koninklijke Bibliotheek

De collectie Eekhof in de Koninklijke Bibliotheek

Exemplaar gebonden in perkament van Louis Couperus, Van oude menschen, de dingen, die voorbijgaan... (1906)

Exemplaar gebonden in perkament van Louis Couperus,Van oude menschen, de dingen, die voorbijgaan... (1906)