A.C. Baantjer (1923-2010)

Op zondag 29 augustus 2010 is oud-politieman en schrijver Albert Cornelis Baantjer overleden. Hij is 86 jaar geworden. ‘Appie’ Baantjer werd in 1923 geboren op het visserseiland Urk. In 1945 begon hij aan een carrière bij de Amsterdamse politie die bijna veertig jaar zou duren. Naast zijn dagelijkse werk schreef hij vanaf het eind van de vijftig ook misdaadromans, waarin hij zijn belevenissen als rechercheur verwerkte. Baantjers bekendste schepping was rechercheur Jurriaan de Cock, die in tientallen romans optrad met zijn rechterhand Dick Vledder.

Urk

Appie Baantjer wordt op 16 september 1923 geboren op Urk. De Zuiderzee is dan nog niet ingepolderd en Urk is nog een echt eiland. Zijn vader is afkomstig uit Harlingen, zijn moeder komt uit een calvinistische Urker familie. Ook Appie krijgt een strenge orthodox-christelijke opvoeding. Enkele jaren na zijn geboorte verhuist de familie Baantjer naar Amsterdam. Het leven in het Amsterdam van de jaren dertig is hard. Appie moet bijdragen aan het inkomen van de familie en werkt bij de Avis N.V., een handel in spijsolie en vet. Het levert amper genoeg op om van rond te komen.

Oorlog

Ook de Tweede Wereldoorlog eist van Baantjer zijn tol. Hij geeft zich vrijwillig op als vervanger van een collega die was opgeroepen voor de Arbeitseinsatz. De collega is vader van twee kinderen, Baantjer is nog vrijgezel. In Duitsland wordt hij tewerkgesteld bij het bedrijf Krupp in Essen. Baantjer weet de bombardementen op Essen te overleven, maar keert in 1945 berooid terug in Amsterdam. Omdat hij geen andere mogelijkheden ziet, wil hij zich opgeven als oorlogsvrijwilliger voor de strijd tegen Japan in Indië.

Politie

Vader Baantjer steekt een stokje voor de militaire plannen van zijn zoon. Er is in Amsterdam na de oorlog gebrek aan agenten en Baantjer senior solliciteert voor zijn zoon bij het politiebureau. Na een heel korte opleiding kan Appie Baantjer eind 1945 als politieagent de straat op. In 1954 is hij opgeklommen tot rechercheur en wordt hij aangesteld bij het kleurrijke bureau Warmoesstraat. Aan dat bureau zou hij tot zijn pensioen verbonden blijven.

Schrijven

Al snel begint Baantjer naast zijn dagelijkse politiewerk ook te schrijven. In 1948 werkt hij een tijdje voor de Radio-, auto- en motordienst van de politie. Die dienst wordt de vijf-maal-acht *genoemd, naar het toenmalige alarmnummer van de politie. Deze jaren vormen de basis voor de politieroman die hij samen met collega Maurice van Dijk onder het pseudoniem ‘Baandijk’ publiceert: *5 x 8 grijpt in! Politie-ervaringen uit de grote stad. Dit is Baantjers eerste boek, dat verschijnt in 1959.

De Cock

Het schrijven is voor Baantjer een uitlaatklep. In zijn boeken kan hij schrijven over de achtergronden en omstandigheden van de misdadigers en de slachtoffers uit de ‘warme’ buurt van Amsterdam. Het schrijven biedt hem de ruimte die hij tijdens het dagelijkse werk niet heeft. Nog meer mogelijkheden geeft zijn alter-ego Jurriaan de Cock (met c-o-c-k) hem. In 1965 verschijnt de eerste ‘De Cock’: De Cock en de wurger op zondag. Er zouden tot 2008 nog zeventig titels in de reeks ‘De Cock’ volgen.

TV-serie

Het personage De Cock wordt razend populair en Baantjer groeit uit tot de bekendste Nederlandse misdaadauteur. Uiteindelijk zullen er van Baantjers boeken meer dan zeven miljoen exemplaren over de toonbank gaan. Zijn werk is ook in het buitenland populair, zelfs zo populair dat er illegale vertalingen van worden gemaakt. Vanaf 1995 speelt Piet Römer de rol van De Cock in de serie ‘Baantjer’ voor RTL-televisie. Ook die tv-serie wordt in veel landen uitgezonden, zoals België en Frankrijk.

De dood in gebed

Appie Baantjer gaat pas rustiger aandoen als zijn echtgenote Marretje van der Vaart overlijdt in 2007. Hij was met haar getrouwd sinds 1952 en hij komt de klapt niet echt meer te boven. In 2008 krijgt hij hartproblemen en later ook slokdarmkanker en verschijnt de allerlaatste De Cock: De Cock en de dood in gebed. Baantjer maakt het nog mee dat zijn biografie verschijnt in 2008: Appie Baantjer alias De Cock, door Geertje Bos. Daarna wordt het stil rond Appie Baantjer.

De KB bezit vrijwel alle werken van Appie Baantjer.

Literatuur

Links

Doden spreken niet : 40 onopgeloste moordzaken : een journalistieke documentaire / Bram Brakel, 1966

Doden spreken niet : 40 onopgeloste moordzaken : een journalistieke documentaire / Bram Brakel, 1966

Een strop voor Bobby / A.C. Baantjer, heruitgave uit 1978 van het boek uit 1963

Een strop voor Bobby / A.C. Baantjer, heruitgave uit 1978 van het boek uit1963

De Cock en de onsterfelijke dood / A.C. Baantjer, 1998

De Cock en de onsterfelijke dood / A.C. Baantjer, 1998

Het Amsterdam van Appie Baantjer / John Bakkenhoven, 1998

Het Amsterdam van Appie Baantjer / John Bakkenhoven, 1998

De Cock en de dood in gebed / A.C. Baantjer, 2008

De Cock en de dood in gebed / A.C. Baantjer, 2008

Baantjer alias De Cock / Geertje Bos, 2008

Baantjer alias De Cock / Geertje Bos, 2008