Charlotte Mutsaers

Op 20 mei 2010 ontvangt Charlotte Mutsaers de P.C. Hooftprijs voor proza. De prijs wordt uitgereikt in het Letterkundig Museum. Charlotte Mutsaers beweegt zich met haar opvallend veelzijdige talent op het terrein van de schilderkunst en op dat van romans, verhalen en essays. Charlotte Mutsaers schildert en tekent nog steeds, maar sinds het begin van de jaren tachtig legt zij zich steeds meer toe op de literatuur. Dat heeft geleid tot veelgeprezen romans als Rachels rokje en Koetsier herfst. Binnen en buiten haar werk toont Charlotte Mutsaers zich een gedreven voorvechter van dierenrechten.

Utrechtse jeugd

Charlotte Mutsaers werd op 2 november 1942 geboren in Utrecht. Ze ging naar een katholieke lagere school en daarna naar het Stedelijk Gymnasium. Ze werd een productief redactielid van de schoolkrant Apophoreta. Op het Stedelijk ontmoette zij Ton Anbeek, de latere Leidse hoogleraar Nederlands, met wie ze een relatie kreeg. Haar schooltijd verwerkte Mutsaers in de roman Rachels rokje, waarin onder andere een warm portret wordt geschilderd van de geestdriftige leraar ‘Douglas Distelvink’, voor wie neerlandicus Erik Stieglis model stond. Hoofdpersoon Rachel wordt in de roman stapelverliefd op Distelvink.

Nederlands

Na het eindexamen ging Charlotte Mutsaers Nederlands studeren in Amsterdam, net als Ton Anbeek. Ze trouwden in 1963, maar het jong gesloten huwelijk was al gauw uitgewerkt. De studie viel haar ook tegen. Op het Utrechts Stedelijk kreeg zij les van bevlogen leraren, maar op de universiteit vond zehet een suffe boel. Naast haar studie begon ze te schilderen. Charlotte Mutsaers rondde haar studie wel af en werd lerares Nederlands, onder meer aan de Sociale Akademie, maar tijdens haar leraarschap begon ze aan een avondstudie schilderen en vrije grafiek aan de Rietveldacademie. In 1973 trouwde ze met haar grote liefde, de neerlandicus Jan Fontijn, de latere biograaf van Frederik van Eeden.

Schilderkunst

Dat Mutsaers werd aangetrokken tot de beeldende kunst is niet verwonderlijk. Zij deelde deze voorliefde met haar vader, de kunsthistoricus Barend Mutsaers, die zijn grote kunstkennis met haar deelde. Op heel jonge leeftijd tekende ze zelf al veel, maar vanaf de eerste Rietveldjaren begon de creativiteit van Mutsaers echt te stromen. Ze ontwikkelde een zeer typische eigen stijl en ze beperkte zich niet tot één discipline. Mutsaers maakte (en maakt) schilderijen, tekeningen, grafiek en collages. Nadat ze afstudeerde aan de Rietveld werd ze er vrij snel als docent aangesteld.

Letterkunde

Mutsaers beeldende werk wordt zeer geprezen. Ze had grote overzichtstentoonstellingen in het Gemeentemuseum in Arnhem en De Vleeshal in Haarlem. Toch begon er bij Mutsaers begin jaren tachtig iets te knagen. Hoeveel lof zij ook kreeg toegezwaaid, ze liep steeds meer tegen de beperkingen op van het beeldende werk. Er volgde een wending naar de letterkunde. Het eerste grote resultaat daarvan was de opvallende roman De Markiezin uit 1988, die is opgebouwd uit heel korte hoofdstukjes. In 1994 volgde de roman Rachels rokje, waarin evenmin rechttoe rechtaan een verhaal wordt verteld, maar waarbij de belevenissen van hoofdpersoon Rachel Stottermaus worden verbonden met evenveel plooien in haar rokje.

Essays

Dezelfde associatieve open stijl hanteert Mutsaers in haar essays, zoals opgenomen in de bundels Kersebloed, Paardejam en Zeepijn. Eigenlijk is vaak niet duidelijk of het essays zijn of herinneringen of verhalen, de grenzen zijn vloeiend. Hoe divers het werk van Charlotte Mutsaers ook is, er is hoe dan ook altijd plaats ingeruimd voor dieren. Mutsaers is een dierenactivist met de pen, in 2006 stond zij bovendien als lijstduwer op de kieslijst van de Partij voor de Dieren.

Koetsier Herfst

De rechten van het dier staan ook sterk op de voorgrond in de roman Koetsier Herfst uit 2008. Hierin laat Maurice Maillot, een schrijver met een writers block, zich meeslepen in een hartstochtelijke liefde voor Do, een radicale actievoerster van het Kreeftenbevrijdingsfront. Deze roman betekende Mutsaers’ definitieve doorbraak naar het grote publiek. Met Koetsier Herfst greep ze net naast de Libris Literatuurprijs, maar de roman heeft er wel toe bijgedragen dat haar de grote Nederlandse oeuvreprijs, de P.C. Hooftprijs 2010 werd toegekend.

Literatuur

Links

Charlotte Mutsaers : schilderijen, 1985

Charlotte Mutsaers : schilderijen, 1985

Kersebloed en paardejam / Charlotte Mutsaers, 2000

Kersebloed en paardejam / Charlotte Mutsaers, 2000

De markiezin / Charlotte Mutsaers, 1988

De markiezin / Charlotte Mutsaers, 1988

Koetsier Herfst / Charlotte Mutsaers, 2008

Koetsier Herfst / Charlotte Mutsaers, 2008

Charlotte Mutsaers : paraat met pen en penseel / samenstelling en red. Daan Cartens, 2009

Charlotte Mutsaers : paraat met pen en penseel / samenstelling en red. Daan Cartens, 2009

Rachels rokje / Charlotte Mutsaers, 1994

Rachels rokje / Charlotte Mutsaers, 1994