Ellen Warmond (1930-2011)

Op 28 juni 2011 is de dichteres Ellen Warmond op tachtigjarige leeftijd overleden. Ze was al enige tijd ziek. Ellen Warmond is een pseudoniem. Haar echte naam is Pietronella Cornelia van Yperen. Ellen Warmond debuteerde in 1953 met de bundel Proeftuin, waarvoor zij meteen de Reina Prinsen Geerligsprijs kreeg. Haar poëzie week door de eigen toon en vorm af van de poëzie van de Vijftigers, maar stond daar toch ook niet helemaal los van. Maar meer dan met Lucebert en Kouwenaar wordt haar werk in verband gebracht met dat van Gerrit Achterberg, Hanny Michaelis en Hans Lodeizen.

Rotterdam

Pietronella van Yperen werd op 23 september 1930 geboren in Rotterdam. Als jong meisje maakte zij in 1940 het grote bombardement op Rotterdam mee. Na de H.B.S. volgde zij een balletopleiding en ze danste ook enige tijd bij het Rotterdams Ballet Ensemble. Ze voorzag toen in haar levensonderhoud als secretaresse bij een handelskantoor. Vanwege de honende opmerkingen van haar kantoorcollega’s over haar dichtwerk koos ze voor een pseudoniem: Ellen Warmond.

Proeftuin

In 1953 debuteerde Ellen Warmond met gedichten in het literaire tijdschrift Maatstaf. In hetzelfde jaar verscheen haar debuutbundel Proeftuin. Voor dit debuut kreeg zij de Reina Prinsen Geerligsprijs. De poëzie van Warmond trok de aandacht door haar oorspronkelijke taalgebruik, zoals in het gedicht ‘Changement de Décor’, dat begint met: ‘Zodra de dag als een dreigbrief/in mijn kamer wordt geschoven/worden de rode zegels van de droom/door snelle messen zonlicht losgebroken’.

Anders dan Vijftig

De gedichten van Warmond waren soberder van vorm dan die van Vijftigers als Lucebert en Kouwenaar die op dat moment de poëzie in Nederland beheersten. Ze wordt daarom meer vergeleken met dichters als Hans Lodeizen en Gerrit Achterberg dan met de allerexperimenteelste Vijftigers. Maar ook bij Warmond is een zoeken zichtbaar naar nieuwe uitdrukkingsvormen. Bij Warmond is echter ook altijd heel veel distantie en ironie in het spel. Haar ‘verstandelijkheid’ werd haar soms verweten, maar volgens de dichter-criticus Herman de Coninck was dat juist haar kracht, volgens hem gebruikte ze haar verstand ‘om er niets van te begrijpen; ze noemt zichzelf niet voor niets Warmond’.

Existentialisme of melancholie

De poëzie van Ellen Warmond is veel gelezen in het licht van het existentialisme, dat hoogtij vierde in de jaren vijftig. Het zou daarbij gaan om vervreemding, leegte, onvermogen om in taal te communiceren en eenzaamheid. Al die aspecten zijn aan te wijzen, maar er zijn ook hele andere interpretaties mogelijk. Onderzoekster Maaike Meijer wees erop dat in de poëzie van Warmond en van Vasalis, Michaelis en andere dichteressen ook een veel specifiekere thematiek is terug te vinden: de ‘grote melancholie’ van vrouwen die in de wederopbouwjaren werden teruggedrongen in de vooroorlogse gezinsverhoudingen.

Proza

Ellen Warmond bleef tot 1999 actief als schrijfster. Toen verscheen haar laatste bundel Kaalslag. Hoewel Warmond vooral bekend is als dichteres publiceerde ze ook proza, zoals de roman Paspoort voor niemandsland (1961) en opvallende verhalenbundels als Eeuwig duurt het langst (1961), waarin bij het titelverhaal wordt vermeld: ‘Iedere gelijkenis met bestaande personen en toestanden is angstaanjagend.’

Letterkundig Museum

Naast haar eigen werk zette Ellen Warmond zich ook jarenlang actief in voor het werk van anderen. Ze was 1955 van tot 1983 werkzaam bij het Letterkundig Museum in Den Haag, eerst als secretaresse van directeur Gerrit Borgers, later als algemeen medewerker. Voor het Letterkundig Museum verzorgde ze verschillende publicaties over auteurs als Gerrit Achterberg, Pierre Kemp, J. Slauerhoff, Anna Blaman en Simon Vestdijk.

In 1987 kreeg Ellen Warmond de Anna Bijnsprijs voor haar gehele oeuvre.
De KB bezit vrijwel alle werken van Ellen Warmond.

Literatuur

Links

Proeftuin / Ellen Warmond, 1953

Proeftuin / Ellen Warmond, 1953

Warmte, een woonplaats / Ellen Warmond, 1961

Warmte, een woonplaats / Ellen Warmond, 1961

Tegenspeler tijd. Een keuze uit de gedichten / Ellen Warmond 1979

Tegenspeler tijd. Een keuze uit de gedichten / Ellen Warmond 1979

Eeuwig duur het langst / Ellen Warmond 1961

Eeuwig duur het langst / Ellen Warmond 1961

Kaalslag / Ellen Warmond 1999

Kaalslag / Ellen Warmond 1999