Heere Heeresma (1932-2011)

Op 26 juni 2011 is de schrijver Heere Heeresma overleden op negenenzeventigjarige leeftijd.
Heere Heeresma publiceerde talloze verhalen en romans. Tot zijn bekendste romans en bundels behoren Een dagje naar het strand, Han de Wit gaat in ontwikkelingshulp en Zwaarmoedige verhalen voor bij de centrale verwarming.
Heeresma bepleitte aan het begin van de jaren zeventig een directe en realistische literatuur voor een breed publiek. Dat werd hem niet door iedereen in dank afgenomen. Een belangrijke literaire prijs heeft Heeresma nooit gewonnen, en van het literaire wereldje trok hij zich zo min mogelijk aan. Met zijn werk oogstte Heeresma veel succes bij het lezerspubliek. Zijn werk is zeer regelmatig vertaald envaak verfilmd, onder andere door Theo van Gogh.

Een hete ijssalon : en andere, écht-erotische pornoverhalen / Heere Heeresma, 1982; achterzijde van het boek

Een hete ijssalon : en andere, écht-erotische pornoverhalen / Heere Heeresma, 1982; achterzijde van het boek

Han de Wit gaat in ontwikkelingshulp / Heere Heeresma, 1972

Han de Wit gaat in ontwikkelingshulp / Heere Heeresma, 1972

Een dagje naar het strand : roman / Heere Heeresma, ed. 2005

Een dagje naar het strand : roman / Heere Heeresma, ed. 2005

Manifest voor de jaren zeventig / door o.a. Heere Heeresma, 1970

Manifest voor de jaren zeventig / door o.a. Heere Heeresma, 1970

Geef die mok eens door, Jet! : een avontuurlijk verhaal vol gruwel en geweld / Heere Heeresma, 1968

Geef die mok eens door, Jet! : een avontuurlijk verhaal vol gruwel en geweld / Heere Heeresma, 1968

Een jongen uit plan Zuid : 38-46 / Heere Heeresma, 2007

Een jongen uit plan Zuid : '38-'46 / Heere Heeresma, 2007

Amsterdam

Heere Heeresma werd op 9 maart 1932 geboren in Amsterdam-Zuid. Zijn vader was de opmerkelijke theoloog Heere Heeresma sr, die met zijn eigen tijdschrift De Flambouw een eigenzinnige koers voer binnen christelijk Nederland. Zijn moeder was Hendrika van der Zwan. Vader Heeresma overleed toen Heeresma junior 12 jaar oud was. Hij groeide op met zijn moeder en zijn twee broers Fabe en Marcus, die beiden later ook het literaire pad betraden.

Loopjongen en dichter

Na enkele jaren HBS, die hij niet afmaakte, werd Heeresma een man van vele ambachten. Hij was leerlingtypograaf, loopjongen en stoker in Rotterdam. Dit ondernemerschap zou Heeresma altijd blijven tonen, eind jaren zeventig zette hij nog een wasserijketen in Frankrijk op. In 1954 verschijnt Heeresma’s debuut, de poëziebundel Kinderkamer. Maar echt actief wordt hij als schrijver aan het begin van de jaren zestig. Hij is dan werkzaam als copywriter, maar richt zich ook steeds meer op de literatuur.

Een dagje naar het strand

In 1962 vestigde Heeresma in één klap zijn naam. In dat jaar verschenen zowel zijn verhalenbundel Bevind van zaken als de roman Een dagje naar het strand. Vooral de roman maakte grote indruk. Het is het verhaal van de alcoholist Bernd die een dag lang het meisje Walijne, vermoedelijk zijn eigen dochter, onder zijn hoede krijgt en met haar het strand bezoekt. Al in de eerste regels weet Heeresma de dramatische ondergang van Bernd met heel weinig woorden aan te kondigen. De criticus Ab Visser schreef bij verschijnen in De Telegraaf: ‘De korte roman van Heere Heeresma heeft mij met meer dan bewondering vervuld: ik ben erdoor geschokt en ontroerd.’
De bekende regisseur Roman Polanski bewerkte de roman tot een scenario dat hij zelf wou verfilmen, maar liet dat uiteindelijk aan iemand anders vanwege de moord op zijn echtgenote Sharon Tate. In de jaren tachtig werd het boek nogmaals verfilmd door Theo van Gogh.

Manifest voor de jaren zeventig

In 1970 publiceerde Heeresma met Hans Plomp, Peter Andriesse en George Kool Het manifest voor de jaren zeventig. Het was een pleidooi tegen ‘een van de mensen geïsoleerde taalbrij, geproduceerd door ijdele praalhanzen’ en voor een zo toegangelijk mogelijke letterkunde voor een groot publiek. Het viertal wilde ‘godbetert, door domme en slimme en bange en geile mensen gelezen worden!’. Het leverde een conflict op met schrijver Jeroen Brouwers die de boeken van Heeresma en de andere ‘zeventigers’ beschouwde als ‘platte jongetjes-literatuur’.

Han de Wit gaat in ontwikkelingshulp

Trouw aan zijn eigen opvattingen publiceerde Heeresma na Een dagje naar het strand nog vele romans en verhalen waarin vaak wat eenzame en kwetsbare mensen falen om het leven naar eigen hand te zetten. Heeresma beschrijft het allemaal met grote ironie die het drama feitelijk nog veel schrijnender maakt. Een ander hoogtepunt in dit oeuvre is Han de Wit gaat in ontwikkelingshulp uit 1972. Han de Wit werd in 1973 gevolgd door de succesvolle verhalenbundel Zwaarmoedige verhalen voor bij de centrale verwarming. Beide boeken werden verfilmd.

Porno

Naast zijn reguliere literaire werk schreef Heere Heeresma vanaf de jaren zestig ook erotische en pornografische verhalen. Deze schreef hij onder pseudoniemen als ‘Johannes de Back’, ‘Rochus Brandera’ en ‘Horst Liederer’. Ook deze verhalen zijn opmerkelijk, want ze tonen een vergelijkbare ironie als Heeresma’s andere werk. Hij probeerde in deze erotische verhalen zowel daadwerkelijk te prikkelen als een parodie op het pornografische te geven, wat des te meer zijn literaire vaardigheid onderstreept. De erotische verhalen werden in 1982 gebundeld in Pornotaria en Een hete ijssalon (27e druk in 2001).

Een jongen uit plan Zuid

Vanaf de jaren tachtig werd het wat stil rond Heere Heeresma. Er verschenen wel verzamelbundels, maar de stroom nieuwe publicaties stokte. In 2005 maakte Heeresma echter een indrukwekkende comeback met zijn tweedelige jeugdautobiografie Een jongen uit plan Zuid. De ironie is hier wat naar de achtergrond verschoven, zoals ook in zijn laatste roman Kijk, een drenkeling komt voorbij uit 2006.

Literatuur

Links