Hella Haasse (1918-2011)

Op 29 september 2011 overleed Hella Haasse, de grootste schrijfster van de twintigste eeuw, op 93-jarige leeftijd. Tot op het laatst was zij actief als schrijver en als publiek persoon. Enige maanden geleden verscheen een keuze uit haar essays van Margot Dijkgraaf en Patricia de Groot, onder de titel Inkijk, reflecties van een lezer. Reflectie kan gezien worden als een sleutelbegrip in Haasses oeuvre.

Omvangrijk oeuvre

Sinds haar debuut in 1945 - Stroomversnelling, haar enige dichtbundel - schreef Hella Haasse een gevarieerd oeuvre van ruim vijftig titels: romans, essays, toneelstukken - fictie en nonfictie. Daarnaast kwamen vele artikelen van haar hand en stelde ze allerlei bundels samen. In 2004 ontving ze de Prijs der Nederlandse Letteren.

Nederlands-Indië en Nederland

Hella Serafia Haasse werd op 2 februari 1918 in Nederlands-Indië geboren en bracht daar de eerste twintig jaar van haar leven door. In 1938 vertrok ze naar Nederland om Nederlands te gaan studeren in Utrecht. Ze schreef zich echter in voor een studie Scandinavische talen aan de Universiteit van Amsterdam. Haar ouders en broer zouden volgens plan ook naar Nederland komen, maar na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog was dat onmogelijk.
Tijdens de oorlog brak Hella Haase haar studie af; het nazisme in de colleges over Germaanse heldensages stond haar niet aan. Ze rondde met succes de toneelschool af en kwam onder contract bij het Centraal Tooneel van Cees Lasseur.
In februari 1944 trouwde ze met de jurist Jan Lelyveld. In november werd hun eerste kind geboren, dat echter twee jaar later overleed. Daarna kreeg ze nog twee dochters. Ze bleef bij het toneel werken - in de loop der jaren heeft zij enkele toneelstukken geschreven - maar ging zich steeds meer toeleggen op het schrijverschap.

Eerste succes met Oeroeg

In 1948 won Haasse de novelleprijs van de CPNB met Oeroeg, dat anoniem als boekenweekgeschenk verscheen. Een bijzondere prestatie voor een schrijfster die nog weinig had gepubliceerd en nu een groot publiek wist te bereiken. Oeroeg is een herkenbaar verhaal dat de gecompliceerde verhouding tussen Nederland en Nederlands-Indië belicht. Door dat thema én doordat het een 'dun boekje' is, lazen generaties middelbare scholieren het voor hun eindexamen. In oktober 2009 deelden de openbare bibliotheken gedurende vier weken het boekje Oeroeg gratis uit aan hun bezoekers tijdens de campagne 'Nederland leest'. Eerder die maand werd in Jakarta de eerste Indonesische vertaling van Oeroeg gepresenteerd.

Herkomst als thema

De slotzin in Oeroeg vat de thematiek in veel van haar werk samen: 'Ben ik voorgoed een vreemde in het land van mijn geboorte, op de grond, vanwaar ik niet verplant wil zijn?'. Dat 'land van mijn geboorte' of 'land van herkomst' zoals Du Perron het noemt, komt in veel van Haasses boeken terug. Haar eigen herkomst legde zij vast in autobiografische teksten zoals Zelfportretalslegkaart (1954), Krassenopeenrots* (1970) en *Eenhandvolachtergrond:ParangSawat (1993). Dit laatste boek bevat teksten uit de twee eerdere boeken en niet eerder gepubliceerd materiaal. Deze publicaties zijn in 2003 gebundeld in Hetdiepteloodderherinnering*. Enkele romans spelen in het land van haar jeugd. *Herenvandethee (1992) gaat over het leven in 'ons Indië' in de tweede helft van de negentiende eeuw. In 2002 verscheen Sleuteloog (23 drukken), een roman waarin de thematiek vanOeroeg (50 drukken) terugkomt: in hoeverre waren vriendschap en begrip mogelijk tussen een Nederlands en een Indisch kind?

Historische en andere romans

Hella Haasse werd bekend door de boeken over haar geboorteland, maar even belangrijk zijn haar historische romans. Daarvoor gebruikte ze vaak originele documenten, zoals voor de brievenromans over de familie Bentinck en over koningin Sophie. Ook de historische roman *SchaduwbeeldofHetgeheimvanAppeltern* (1989) was het resultaat van uitgebreid bronnenonderzoek. Hierin bracht ze een belangrijke historische figuur, Joan Derk van der Capellen tot den Pol, weer tot leven. Andere romans als *Huurdersenonderhuurders* (1971) of *BerichtenvanhetBlauwe**Huis* (1986)zijn iets minder bekend. Hierin speelt weer de zoektocht naar het eigen verleden en het kennen van de ander een grote rol.

Vertalingen en prijzen

Het werk van Hella Haasse werd in vele talen vertaald: Duits, Engels, Hongaars, Italiaans, Pools, Portugees, Roemeens, Sloveens, Spaans en Zweeds. Ze ontving diverse prijzen, waaronder de Internationale Atlantische prijs (1960), de Constantijn Huygensprijs (1981), de P.C. Hooftprijs (1984), de CPNB Publieksprijs (1993), de Annie Romeinprijs (1995) en in 2003 won zij met Sleuteloog de Dirk Martensprijs en de NS Publieksprijs voor het Nederlandse Boek. Ze schreef driemaal het boekenweekgeschenk: het al genoemde Oeroeg (1948), Datweetikzelfniet (1959) en Transit (1994).

Virtueel Hella Haasse Museum

Ter gelegenheid van Haasses negentigste verjaardag werd op 5 februari 2008 in haar aanwezigheid het digitale Hella Haasse Museum geopend. Dit museum maakt grotendeels haar persoonlijke archief openbaar. Behalve eigen documenten zoals familiefoto's, brieven, dagboekaantekeningen en manuscripten, staan op deze website boekfragmenten, interviews en documentaires.

De Koninklijke Bibliotheek bezit vrijwel alle werken van Hella Haasse, alsmede diverse vertalingen van haar werken. Die zijn via de KB-catalogus te vinden.

Literatuur

Link

Speciale Nederland leest-editie van Oeroeg, 2009

Speciale Nederland leest-editie van Oeroeg, 2009

Hella S. Haasse : draden trekken door het labyrint / Aleid Truijens, cop. 1997

Hella S. Haasse : draden trekken door het labyrint / Aleid Truijens, cop. 1997

Heren van de thee / Hella S. Haasse, 2002

Heren van de thee / Hella S. Haasse, 2002

Een doolhof van relaties / Hella S. Haasse, 2002

Een doolhof van relaties / Hella S. Haasse, 2002

Hella Haasse / Ed Popelier, 1977

Hella Haasse / Ed Popelier, 1977

Het dieptelood van de herinnering / Hella S. Haasse, 2003

Het dieptelood van de herinnering / Hella S. Haasse, 2003

Een handvol achtergrond : Parang sawat / Hella S. Haasse, 1993

Een handvol achtergrond : 'Parang sawat' / Hella S. Haasse, 1993