Herman Franke (1948-2010)

Op zaterdag 14 augustus is schrijver, essayist en criminoloog Herman Franke overleden. Hij leed al geruime tijd aan prostaatkanker. Franke begon zijn carrière als journalist, werd toen een gevierd criminoloog, maar stapte uiteindelijk over naar de literatuur. Wel bleef hij zich ook als essayist met misdaad en straf bemoeien, naast talloze andere onderwerpen. Herman Franke bestreed het gemakzuchtige autobiografische schrijven in de Nederlandse literatuur. In zijn eigen werk streefde hij naar een literatuur die vrije baan geeft aan de fantasie en de verbeelding. Hij werkte tot het einde aan zijn laatste roman, Traag licht.

Groningen

Herman Franke werd geboren in Groningen. Hij werd al jong stadsverslaggever bij het Nieuwsblad van het Noorden. In de jaren zeventig besloot hij echter om zijn journalistieke loopbaan niet verder voort te zetten, maar sociologie te gaan studeren. Hij begon in Groningen, maar rondde de studie cum laude af in Amsterdam. Tegelijkertijd publiceerde hij al in verschillende dag- en weekbladen.

Criminologie

In 1990 promoveerde Herman Franke op de geschiedenis van het gevangeniswezen: Twee eeuwen gevangen : misdaad en straf in Nederland. Zijn proefschrift kreeg al snel de status van standaardwerk. In 1995 werd het vertaald in het Engels en Franke kreeg prompt de prijs voor de beste buitenlandse studie van de American Society of Criminology. Voor zijn promotie was Franke al opgeklommen tot universitair docent en een hoogleraarschap lag daarna in het verschiet.

Literatuur

Op het hoogtepunt beëindigde Franke echter zijn wetenschappelijke carrière. Halverwege de jaren negentig zei hij de criminologie vaarwel en gaf hij zich volledig over aan het schrijverschap. Hij had geen behoefte om te wachten op een hoogleraarschap en dan vervolgens zijn jaren verder te vullen met congressen en faculteitsvergaderingen. Hij koos voor de openheid van de literatuur. Hij publiceerde twee romans Weg van loze dromen (1992) en Nieuws van de nacht (1995), maar zijn eerste echte grote succes boekte hij met zijn roman De Verbeelding (1998).

De Verbeelding

Voor de roman De Verbeelding ontving hij de Generale Bank-prijs (de voorloper van de AKO-prijs). De titel van deze roman is programmatisch, want Franke geeft in zijn literaire werk de verbeelding de vrije baan. De zeeheld Nelson die in Londen op een zuil staat, komt in deze roman tot leven en ontpopt zich als een emotionele en obsessieve waarnemer van de merkwaardige personages die zijn plein kruisen, ondertussen gedreven door een intens verlangen naar een portret van de geliefde Lady Hamilton.

De Revisor

In Frankes proza kunnen standbeelden levend worden en betreedt de lezer een wereld waarin de logische wetten van de dagelijkse werkelijkheid niet meer gelden. In de jaren negentig werd Franke ook een vast medewerker van het literaire tijdschrift De Revisor. Met zijn visie op literatuur als het primaire domein van de fantasie en de verbeelding was hij in dit tijdschrift op de goede plaats. Eén van zijn voorgangers bij De Revisor was Frans Kellendonk. In 2000 hield Herman Franke de Kellendonk-lezing over ‘de ironie van de Romantiek’

Over literatuur

Franke schreef naast zijn romans en verhalen ook talloze essays en kritieken. Hij bemoeide zich met een breed scala aan onderwerpen. Kwesties rond misdaad en straf, zijn oude vakgebied, bleven hem bezighouden. Ook schreef hij kritisch over literatuur van anderen. In De Volkskrant had hij jarenlang een column waarin hij scherp oordeelde over literatuur van heden en verleden. In zijn stukken bestreed hij het gemakzuchtige autobiografische schrijven in de Nederlandse literatuur. Deze bijdragen werden gebundeld in Waarom vrouwen betere lezers zijn (2004).

Wolfstonen

In 2003 verscheen Frankes volgende grote roman Wolfstonen, die ook zeer werd gewaardeerd door de critici. De roman gaat over een stadsvernieuwingsproject. De merkwaardige bewoners van een en dezelfde stadsbuurt worden allen gevolgd vanuit hun eigen perspectief als er een nieuw appartementencomplex wordt gebouwd. De roman lijkt concrete herkenbare maatschappelijke processen te beschrijven, maar de lezer volgt de personages steeds verder het Franke-universum binnen.

Voorbij ik en waargebeurd

Na Wolfstonen zette Franke zich aan zijn grote meerdelige romanproject Voorbij ik en waargebeurd, waarvan de titelalweer een verzet is tegen het directe ego-verslag en de lineaire autobiografische uiteenrafeling. In deze reeks verschenen al de delen Uit het niets (2007) en Zoek op liefde (2009). Aan het derde en laatste deel, Traag licht, werkte Franke nog tijdens zijn ziekte door. Kort voor zijn overlijden leverde hij het manuscript in bij de uitgever. Traag licht verscheen postuum in oktober 2010.

Literatuur

Links

Notulen / Herman Franke, 2004

Notulen / Herman Franke, 2004

Twee eeuwen gevangen : misdaad en straf in Nederland / Herman Franke, 1990

Twee eeuwen gevangen : misdaad en straf in Nederland / Herman Franke, 1990

De verbeelding / Herman Franke, 1998

De verbeelding / Herman Franke, 1998

Waarom vrouwen betere lezers zijn : over boeken, lezen en schrijven / Herman Franke, 2004

Waarom vrouwen betere lezers zijn : over boeken, lezen en schrijven / Herman Franke, 2004

Wolfstonen / Herman Franke, 2003

Wolfstonen / Herman Franke, 2003