Jacques Perk (1859-1881)

Jacques Perk had een kort leven, maar heeft als dichter een blijvende reputatie gekregen door toedoen van de gezaghebbende redacteur van De Spectator, Carel Vosmaer, en door Kloos. Willem Kloos gaf al een jaar na Perks dood zijn gedichten uit met een inleiding die in de literatuurgeschiedenis bekendheid heeft gekregen als het 'poëtisch programma van Tachtig'. Perk maakte voor het eerst kennis met Kloos op 15 mei 1880 in de Kalverstraat te Amsterdam. Perk sprak toen de iets oudere Kloos, die een jaar hoger op dezelfde H.B.S. had gezeten en intussen al had gepubliceerd als dichter, aan met de mededeling dat hij ook gedichten maakte. De vraag van Kloos of hij die dan eens mocht zien, markeert het begin van een dichterlijke vriendschap. In april 1881 kwam het echter tot een breuk tussen hen beiden.

Van Perks laatste gedicht, Iris, zijn maar liefst zeven staten bewaard gebleven. De eerste versie, 'een gevouwen, gekreukt, gescheurd en bijgeplakt kladhandschrift' (Stuiveling) wordt hiernaast afgebeeld. Perks veranderingen in de aanhef van Iris zijn daarop zichtbaar. De oudste versie staat linksboven: 'Ik ben geboren uit zonnegloren / En een zucht van de zwalpende zee.' De tweede regel werd daarna gewijzigd in: 'En een vochtige zucht van de zee.'

Iris is een gedicht over de onbereikbaarheid van de geliefde. Telkens als Iris (de regenboog) Zefier (de westenwind) wil kussen, verdwijnt hij. Voor vorm en metrische structuur van zijn vers vond Perk bij Shelley in het gedicht The Cloud een voorbeeld, de inhoud kreeg gestalte door zijn gevoelens, zijn liefde en de teleurstelling daarin.

Na Perks overlijden beijverde Kloos zich om de dichterlijke nalatenschap van zijn verloren vriend in bezit te krijgen. Er wordt wel beweerd dat de gescheurde toestand van het kladhandschrift van Iris te danken is aan een woedeaanval van Kloos, toen zijn relatie met Perk werd verbroken. Hoe het zij: de Perk-manuscripten die zich nu in de Koninklijke Bibliotheek bevinden, zijn dankzij Kloos bewaard gebleven. Uit diens nalatenschap vielen ze in 1939 toe aan de staat, als onderdeel van een financiële regeling die met de in zeer treurige en armoedige omstandigheden levende Kloos werd getroffen.

Iris. Jacques Perk (1859-1881). [Amsterdam], 1881. Paper, 205 x 164 mm. 69 F 6

Iris. Jacques Perk (1859-1881). [Amsterdam], 1881. Paper, 205 x 164 mm. 69 F 6

Literatuur

G. Stuiveling. De wording van Perks 'Iris'. Zwolle 1963.