Kees Fens (1929-2008)

Op zaterdag 14 juni 2008 overleed op 78-jarige leeftijd de literair-criticus Kees Fens. De nationale bibliotheek staat stil bij het overlijden van de 'nationale lezer'.

Jeugd en achtergrond

Fens werd geboren in een eenvoudig, katholiek milieu in Amsterdam. Zijn vader overleed nog voor Fens het huis uit was en de mogelijkheden om zich, na zijn gymnasiumopleiding, verder te ontplooien waren uiterst beperkt. Hij ging aan het werk en verdiende zo zelf geld voor het bekostigen van zijn avondopleiding akte M.O. Nederlands.

Loopbaan

Vanaf de jaren vijftig gaf hij les op een middelbare school enschreef hij zijn eerste kritieken. In de jaren '60 ging hij schrijven voor de Volkskrant, wat hij meer dan veertig jaar heeft volgehouden, een unicum volgens hoofdredacteur Pieter Broertjes. Behalve als criticus in dag- en weekbladen, nam Fens ook deel aan het wetenschappelijke discours als redacteur van het tijdschrift Merlyn, dat hij oprichtte samen met J.J. Oversteegen en H.U Jessurun d'Oliveira. Het tijdschrift* Merlyn *nam een uitgesproken standpunt in betreffende de beoefening van de letterkunde, en het begrip 'close reading' werd geïntroduceerd. Dit behelsde een vorm van literatuurstudie waarbij men zich alleen concentreerde op literaire werken als zodanig, en niet op andere gegevens zoals biografica, feiten uit interviews etc. In de jaren tachtig was Fens' roem van zodanige omvang geworden dat hem als niet-academicuseen hoogleraarschap te Nijmegenen in 2004 een ere-doctoraataan de Universiteit van Amsterdam werden aangeboden. De bekroning van de erkenning bestond uit een ridderode in 2007.

Kritieken

Fens' kritieken, recensies en beschouwingen vielen meteen op door de verrassende, vaak zeer persoonlijke invalshoek diehij er steevast voor koos. Daarnaast schreefhij helder en begrijpelijk en – derde pijler onder zijn succes – beperkte hij zich in zijn besprekingen op geen enkele wijze. Hij schreef over onderwerpen die varieerden van voetbal tot Petrarca. Ook een geliefd onderwerp was de omgang met boeken in de breedste zin van het woord. Een tamelijk willekeurig voorbeeld, uit *de Volkskrant *van 31 maart 1990:

"*Het is zaterdagmiddag. Voor mij rijdt een jongen, de knieën naar buiten, waardoor hij te groot lijkt voor zijn fiets. Maar hij moet ook nog een gesprek voeren met een jongen naast zich. Onder de snelbinder heeft hij een pakje boeken, in veel kleuren. Bibliotheekboeken. De plakkertjes op de rug zijn goed zichtbaar. Ineens en ook maar heel even krijg ik de herinnering aan een geluksgevoel. Door mijn neus heen werd een puntje in mijn geheugen even aangeraakt. Ik rook de bibliotheekboeken van vele zaterdagmiddagen, lang geleden. De geur hing in de hele ruimte van de openbare bibliotheek. Een mengsel van kelderlucht, stof, ouderdom en degelijkheid. Zelfs het licht in de uitleenruimte rook ernaar. Een gelukkigmakende geur, die je met de boeken ook een beetje in huis bracht." *

Top 100

In 1984 publiceerde De Bijenkorf het boek De literaire top-100 "allertijden", met de favoriete boeken van o.a. Maarten Biesheuvel, C. Buddingh', Hella Haasse, Maarten 't Hart en Martin Ros. De opvallendste lijst in dit inspirerende boekje is zonder twijfel die van Kees Fens. Inhonderd boektitels komt de gehele wereldliteratuur voorbij, van de klassieken uit de antieke wereld, kerkvaders enhoogtepunten uit de renaissancetot belangrijke titels uit de moderne tijd. Daarbij waaiert Fens ook nog eens met ogenschijnlijk gemak uit over een verbluffend aantal talen. Zelf publiceerde Fens meer dan tweehonderd boeken en talloze bijdragen in dag- en weekbladen.

Autonomie

Kees Fens had van het begin af aan zijn eigen geluid. "Ik kon het meteen", zei hij wel eens trots. Opvallend is dat de Volkskrant Fens ook zijn eigen ruimte verleende. Zijn befaamde 'maandagstukken' vormden voor zijn gretige lezers juist de aangenaamst denkbare degelijke kost in degewoonlijk zo weinig gewichtige maandagkranten. Fens besprak er dikwijls literair-historische studies over boeken uit de gehele wereldliteratuur. Zijn rubriek heette tenslotte Kees Fens, hij was zijn eigen merk geworden en bleef populair en gedreven tot op het laatst. Het frustreerde hem dat hij op het laatst van zijn leven niet meer schrijven kon. Na enkele weken afwezigheid in de krant voltooide hij tot zijn grote voldoening toch weer een stuk dat postuum verschijnt. Eerbetoon en afscheid tegelijk, van een geridderde lezer die in het harnas stierf.

Literatuur

Links

Die dag lazen wij niet verder : opstellen / Kees Fens, 1996

Die dag lazen wij niet verder : opstellen / Kees Fens, 1996

Doorluchtig glas : vijftig jaar P.C. Hooft-prijs / Kees Fens, 1997

Doorluchtig glas : vijftig jaar P.C. Hooft-prijs / Kees Fens, 1997

Voetstukken : een keuze uit de essays 1964-1980 / Kees Fens, 1991

Voetstukken : een keuze uit de essays 1964-1980 / Kees Fens, 1991

Stratenboek / Kees Fens, 2002

Stratenboek / Kees Fens, 2002

100 favoriete boeken van Kees Fens

100 favoriete boeken van Kees Fens