Willem G. van Maanen (1920-2012)

Op 17 augustus 2012 is de schrijver en journalist Willem G. van Maanen overleden. Hij is 91 jaar geworden. Van Maanen heeft talloze verhalenbundels en romans op zijn naam staan en tot op zeer hoge leeftijd was hij actief. Toch is Van Maanen nooit uitgegroeid tot een heel bekende schrijver, hij bleef zijn leven lang een Geheimtipp. Miskend was hij echter niet, hij ontving in 2004 de Constantijn Huygensprijs voor zijn gehele oeuvre en zijn vaste lezers volgden hem trouw.

Kampen

Willem Gustaaf van Maanen werd op 30 september 1920 geboren in Kampen. Die stad nam in zijn literaire werk een belangrijke plaats in, niet altijd tot genoegen van de Kampenaren.
In de oorlog was Van Maanen actief voor het verzet en hielp hij Joodse onderduikers. Over zijn eigen rol in het verzet heeft hij zich nauwelijks uitgelaten, maar de oorlog zou in zijn literaire werk wel een rol van betekenis spelen.
Na de oorlog werd Van Maanen journalist, hij werkte onder andere voor de Amersfoortse courant en de Wereldomroep. Na zijn pensionering werd hij full time schrijver.

Droom is het leven

In 1953 verscheen het eerste boek van Willem van Maanen: Droom is ’t leven. Hoofdpersoon is het meisje Liesje Hemeling, dat celloles geeft. Als een zekere Roffiaan bij haar les komt nemen, begrijpt haar pensiongenoot, de oud-leraar meneer Brom, dat er iets niet deugt. Roffiaan is volgens hem de duivel, ‘Moenen met het ene oog’. Meneer Brom brengt haar snel onder bij zijn zuster op het platteland. Aldaar wordt zij echter door steeds meer mensen herkend als Mia, de moeder van broer en zus Brom: ‘Jij bent toch Mia Leeflang, die met dokter Brom gaat trouwen?’ Mia en Liesje leefden in verschillende tijden, maar raken elkaar in dit verhaal aan. Wie echt is en wie onecht, is volkomen onduidelijk. Met dit debuut zette Van Maanen meteen de toon voor de rest van zijn werk.

Heb lief en zie niet om

De oorlog werd door Van Maanen onder andere behandeld in de roman Een eilandje van pijn (1981). In 2006 publiceerde hij Heb lief en zie niet om, over de verhouding tussen een acteur en een joodse actrice tijdens de bezetting. De acteur trouwt met de joodse vrouw, maar tekent ook de ariërverklaring. Van zulke tegenstellingen wemelt het boek, dat in twee delen is opgesplitst. In het eerste deel wordt een buurjongen neergeschoten en schrijft de actrice daarover een monoloog. Het tweede deel bestaat uit die monoloog, verteld door de acteur. Zo grijpt alles op elkaar in en wordt de oorlog op een omcirkelende wijze benaderd. Heb lief en zie niet om werd genomineerd voor de AKO-prijs.

Droom en waarheid

In Van Maanens romans en verhalen worden vaak de grenzen tussen droom en waarheid en tussen realisme en fantasie afgetast. Zijn latere verhalen en romans, ongeveer vanaf 1970, worden als realistischer beschouwd, maar ook in die boeken zou het droomachtige vaak op de loer blijven liggen. Ogenschijnlijk worden er heel laconiek wat alledaagse zaken besproken, maar bij nadere beschouwing is alles toch hoogst merkwaardig. Ook liet Van Maanen graag het perspectief verspringen over zijn personages, zodat er nooit een eenduidig gezichtspunt is.

Bagatellen

In Van Maanens laatste boek, de bundel Bagatellen uit 2010, beoefende hij weer het genre van het korte verhaal. Dat hij deze verhalen ‘bagatellen’ noemde, een schouderophalende aanduiding die typerend is voor Van Maanen, betekent niet dat er zich geen grote drama’s in deze verhalen afspelen, maar ze worden zeer terughoudend en afstandelijk gebracht. In het curieuze verhaal ‘Een vondst’ stuit een wandelaar in het bos bijvoorbeeld op een gekke bult. Met een passerende fietser graaft hij het uit, het blijkt een lijk te zijn: ‘gvd zegt hij, dat is niet iets maar iemand, kijk dan man, en nog eens die vloek, het is een dooie, en ja, zeg ik, je hebt gelijk, ik zie het, het is mijn buurvrouw.’

De KB bezit vrijwel alle werken van Van Maanen; via de catalogus zijn deze aan te vragen.

Literatuur

Links

De onrustzaaier / Willem G. van Maanen, 1954

De onrustzaaier / Willem G. van Maanen, 1954

Droom is 't leven / Willem G. van Maanen, 1953

Droom is 't leven / Willem G. van Maanen, 1953

Heb lief en zie niet om : roman / Willem G. van Maanen, 2006

Heb lief en zie niet om : roman / Willem G. van Maanen, 2006

Een onderscheiding en andere novellen / Willem G. van Maanen, 2008

Een onderscheiding en andere novellen / Willem G. van Maanen, 2008

Bagatellen : verhalen / Willem G. van Maanen, 2010

Bagatellen : verhalen / Willem G. van Maanen, 2010