De gedichten van Alfred Schaffer, 2014-heden

Mens dier ding (2014)

Na de publicatie van Kooi in 2008, hield Schaffer zich voornamelijk bezig met het vertalen van Afrikaanse literatuur. In 2012 verscheen het bibliofiele Bezoek en pas in 2014 verscheen de volgende regulier dichtbundel: Mens dier ding.

Alfred Schaffer, Mens dier ding (2014)
Alfred Schaffer, Mens dier ding (2014)

Alfred Schaffer, Mens dier ding (2014)

Alfred Schaffer, Mens dier ding (2014)
Alfred Schaffer, Mens dier ding (2014)

Alfred Schaffer, Mens dier ding (2014)

Alfred Schaffer, Mens dier ding (2014)
Alfred Schaffer, Mens dier ding (2014)

Alfred Schaffer, Mens dier ding (2014)

Het leven van de Zuid-Afrikaanse koning Shaka Zoeloe vormt een belangrijke inspiratiebron voor het in 2014 uitgekomen Mens dier ding. Het verhaal over de opkomst en ondergang van Shaka loopt als een rode draad door de grote hoeveelheid titelloze gedichten heen. Hierbij gaat het zowel om het verkrijgen en verliezen van zijn macht als om zijn persoonlijke ontwikkeling. Schaffer plaatst Shaka ook regelmatig in een vervreemdende hedendaagse setting om de menselijke kanten van de krijgsheer te benadrukken:

SJAKA’S LIEVELINGSLIEDJES.
‘Eye of the Tiger’ en ‘I Was Made For Loving You’.
Soms sms’t hij TOEKOMST naar 3040.
De
Dark Knight-poster in zijn kamer is met gele bloemetjes versierd
de superheld lurkt aan een kromme ballpointpeuk.
Onderaan met zwarte viltstiftletters staat:
‘Tell your men they work for me now. This is my city.’

(p. 21)

Shaka Zoeloe staat echter ook bekend als uitvinder van de iklwa, een korte speer waarmee hij veel van zijn vijanden op beestachtige wijze heeft vermoord. In het prozagedicht 'De korte speer – een introductievideo' wordt hieraan gerefereerd:

Een korte stoot naar voren dan een stap terug. Stoot naar voren stap terug. Verzint men er een ritme bij alsof men in de sportschool traint dan moet het zijn alsof men steekt maar niet goed durft. Zo vlug trekt men de speer terug.
(p. 74)

Schaffer onderbreekt de geschiedenis van Shaka meerdere malen voor een ‘dag(droom)’. Hierin mijmert Shaka in de ik-vorm over de meest uiteenlopende onderwerpen:

                    dag(droom) #2.608
Ik speel een potje schaak met de computer ik sta schaak.
Mijn rechterarm zit in het gips
er hangt een klokje om mijn nek dan ben ik goed te horen.
Het was een prachtige partij, een paar uur
was mijn leven niet van mij noch van de wetenschap.
Alsof ik touwtje stond te springen op de maan.
Steeds een nieuwe catwalk, steeds hetzelfde pak.
Natuurlijk zou ik kunnen roepen Slim gedaan, computer
met gebutste stem, ik stel de zaak wat uit.
Alsof ik enkel en alleen door op te staan
een oorlog kon ontketenen.
Ik kijk weer naar mijn zwarte koning op e8.
De stilte schittert als een brok kristal
dat vlekjes maakt op het plafond en op de muren.
Ik zou de boel eens moeten schilderen –
scheuren, schimmel, viezigheid, maar ’s nachts
zie je er weinig van.

(p. 73)

Alfred Schaffer, Mens dier ding (2014)
Alfred Schaffer, Mens dier ding (2014)

Alfred Schaffer, Mens dier ding (2014): pagina 90-91

Schaffer verwijst niet alleen naar historische feiten, maar ook naar de actualiteit. Zo neemt hij de meest recente troonswisseling in Nederland op de hak:

ERGENS IN HET ZUIDELIJKE GRONDGEBIED VAN AFRIKA
wordt een daverende troonsopvolging voorbereid.
Pleinen worden schoongeveegd, journalisten
het land in gestuurd, iemand componeert
een koningslied, iemand kleit speciale bekers
met daarop de beeltenis van Sjaka, schaterlachend.

(p. 59)

Ook Silvio Berlusconi moet eraan geloven in het gedicht ‘Exclusief gesprek met een van Sjaka’s voetsoldaten’:

‘Hij krijgt veel fanmail ook van mannen.
Soms spelen we een potje voetbal op het slagveld.
Dan kijkt hij haast vertederd toe
soms wordt hij door een vrouw gestalkt
maar van die zogenaamde seksfeestjes is ieder woord gelogen.
Sjaka is een prima chef.
Na afloop van een dagje vechten geeft hij vaak een rondje.’

(p. 92)

In het gedicht ‘Krijgers die bij bosjes vallen, als kippen in de bio-industrie’ staat een verwijzing naar het overlijden van de Noord-Koreaanse leider Kim-Jong Il in 2011. Dit overlijden riep hevige emoties op bij de Noord-Koreaanse bevolking, waardoor gesuggereerd werd dat men rouwde omdat dat verplicht was:

Op bevel in tranen uitbarsten:
een staaltje
method acting van de bovenste plank.
En wie niet treurt wordt omgehakt.
Wie niet afdoende treurt wordt omgehakt.
Wie treurt en ondertussen aan iets anders denkt
wordt omgehakt.

(p. 119)

Het gedicht ‘Sjaka’s rechtszaak live via Nieuws24’ is bijzonder vanwege de opmaak. Schaffer verwerkt in dit gedicht zelfs fictieve twitterberichten:

7:20 Verdachte S schiet streng bewaakt de achteringang van de rechtbank binnen.
7:41 Voor de hoofdingang kronkelt de rij journalisten als een spastische slang.
8:13 @SimonsH06. Gelukt! We zitten op de vierde rij! S verkreukeld naast zijn moeder op de eerste. #moederS

(p. 103)

In het vijfdelige gedicht ‘Sjaka’s asielzoekersnachtmerrie’ wordt Shaka opgevoerd als asielzoeker in het hedendaagse Nederland. Schaffer veroordeelt zo de weinig tegemoetkomende houding en de bureaucratie waarmee immigranten in Nederland te maken krijgen:

Ik zeg Weet u wel wie ik ben?
Ja meneer, dat staat in uw le-gi-ti-ma-tie-be-wijs.
Ga daar maar wachten op die stoel.
Weet u wel wie ik ben, zeg ik opnieuw.
Zij zegt U kunt gaan zitten, dáár.
Daar was ik ongeveer twee weken toen
kwam de beslissing.

(p. 125)

En:

De rechter zei Nu ben je vrij.
Vrij om wat te doen, vroeg ik.
Vrij om waarnaartoe te gaan, vroeg ik.
Vrijheid Beperkte Locatie was het antwoord.

(p. 126)

Het einde van de bundel Mens dier ding betekent ook het einde van Shaka. Volgens de overlevering voerde Shaka na het overlijden van zijn moeder een waar schrikbewind, waarna hij uiteindelijk vermoord werd door twee van zijn halfbroers. Schaffer concludeert dat Shaka destijds al zijn menselijkheid was kwijtgeraakt en een ‘ding’ was geworden:

Zijn lichaam wordt teruggevonden in een veld.
Groen uitgeslagen maar volkomen gaaf.
Zo giftig dat geen dier een hapje waagt.

(p. 139)