Interview met Elly de Waard

Onlangs bent u 65 jaar geworden. Wat betekent dat voor u? Hoe kijkt u terug op uw schrijfcarrière?

'Vijfenzestig! In mijn jeugd kon ik mij niet voorstellen dat ik dat ooit zou bereiken. Tja, wat betekent het? Niets, lijkt me. Hooguit dat de tijd begint te dringen. Ik kijk nog helemaal niet terug op mijn schrijfcarrière, als zo een officiëel woord als "carrière" daar al op van toepassing is. Ik kijk nog steeds vooruit: het beste moet nog geschreven worden. Maar over het algemeen ben ik wel tevreden over hoe het gaat: ik heb een ruime voorbereiding genomen in mijn leven, toen ik eenmaal begon een hoge en regelmatige productie tentoon gespreid en van alles onderzocht. Als ik íets ben, behalve dichter, dan is het misschien onderzoeker.'

Elly de Waard, Een wildernis van verbindingen (1986)

Elly de Waard, Een wildernis van verbindingen (1986)

Bent u tevreden over wat u bereikt heeft?

'Nee dus, gezien het voorgaande. Maar ook: ja, want zo dubbelzinnig is het bestaan wel. Er valt altijd meer te bereiken en dat is maar goed ook, want waar zou anders de prikkel vandaan moeten komen om verder te willen?'

In een interview bij uw zestigste verjaardag zei u dat u het mooiste gedicht nog moest schrijven. Komt dat nog of is dat al geschreven?

'Alweer: zie vraag één. Inderdaad, het mooiste gedicht moet nog geschreven worden, evenals de mooiste bundel.'

U leefde twaalf jaar samen met de dichter/kunstenaar Chris van Geel. Hebben zijn en uw werk gemeenschappelijke kenmerken of op welke punten verschillen ze?

'Ja, Van Geel en ik zijn tot zijn dood samen geweest. Tot en met moet ik eigenlijk zeggen, want hij is hier nog steeds, in de vorm van zijn nalatenschap, waaraan ik al heel veel gedaan heb en waaruit in de komende jaren nog diverse boeken zullen voortkomen. Natuurlijk hebben onze gedichten overeenkomsten. We leefden allebei in de natuur en dat heeft onvermijdelijk zijn weerslag op je werk. Tezelfdertijd zijn we ook heel verschillende personen en dat is evenzeer in de gedichten te merken. Ik heb natuurlijk enorm veel van hem geleerd. Een betere opleiding kun je je als dichter niet voorstellen. Onze werken verhouden zich dus tot elkaar als die van leermeester en leerling, vader en nazaat.'

Schreef u al gedichten voor Chris van Geel in uw leven kwam?

'Ik had al wel eens een enkel gedicht geschreven vóór ik Chris ontmoette. Maar het dichten leek me heel moeilijk, ik zag toen voor mijzelf meer een toekomst in het proza. Toch ging mijn belangstelling in de eerste plaats uit naar poëzie. Dat ik hem ben gaan opzoeken om hem in eerste instantie te helpen met zijn gedichten geeft ook al aan dat ik die richting op wilde. Uiteindelijk heb ik mijn studie Nederlands aan de Universiteit van Amsterdam opgegeven om bij hem te kunnen zijn en hem bij te staan in zijn poëtische opdracht. Je zou kunnen zeggen dat ik de levende en toegespitste studie (en de liefde) verkoos boven de grotere dorheid van een universiteit.'

U beheert na het overlijden van Chris van Geel zijn nalatenschap. Zijn er nog andere verwanten die daarmee bemoeienis hebben? En wat doet de Stichting die u heeft opgericht?

'Nee, er zijn geen andere verwanten die zich daarmee bezig houden. Chris had nauwelijks directe familie. Met zijn neven en nicht heb ik overigens een goede verstandhouding. De Stichting Chr. J. van Geel is het officiële orgaan waarin de familie op mijn verzoek indertijd de literaire en anderszins kunstzinnige nalatenschap heeft willen onderbrengen. Chris en ik waren niet getrouwd en ik had er geen enkel recht op, terwijl de familie er geen verstand van had. Dus dat was de beste oplossing. Ik beheer de Stichting al mijn hele leven zelf.'

Zijn er gedichten of bundels van uw hand waar u een speciale band mee hebt?

'De laatste bundel is natuurlijk altijd het boek dat je het meest nabij is. Dat is in dit geval dus Proeven van moord *(). Verder de voorlaatste: De hemel van Toulouse, waarin ik al mijn gedichten waarin Frankrijk een rol speelt heb verzameld. Een boek dat licht en toch substantiëel is. En de Eenzang-cyclus. En Een wildernis van verbindingen. Laat ik maar ophouden. Je houdt toch van al je boeken? Waarom zou je ze anders de wereld in sturen?

Welke bundel zou meer aandacht verdienen dan hij gekregen heeft?

'Wildernis van verbindingen *is, omdat het boek uit één grote cyclus gedichten bestaat, die allemaal in dezelfde vorm zijn geschreven, als geheel misschien mijn grootste prestatie. Er is, toen het verscheen, geen enkele kritische reactie op gekomen. Ik herinner me dat er één criticus was – ik geloof, wijlen Fokkema, in *Trouw – die zoiets schreef als: deze bundel is geheel in cursief gezet, dat kan ik niet lezen, hoor, en verder doorging over iets anders. Toen ik het schreef móesten de gedichten voor mij cursief gedrukt. Voor mij was dat het zichtbaar maken van de zweep die ik over mij had voelen liggen toen ik ze schreef. Het is nog steeds een uitzonderlijk boek, te uitzonderlijk kennelijk om op te kunnen reageren.'

Welke dichters van de huidige generatie leest u graag?

'Ik lees graag Ter Balkt, Verhagen, Ouwens, mijn eigen generatie, dus. De jongeren zijn getalenteerd, maar moeten hun eventuele grootheid nog bewijzen.'

Noot:*Proeven van moord *is aangekondigd voor oktober 2005.

(Interview door Annette van den Bosch, september 2005)