Toeristen of reizigers?

Wat voor toerisme willen we?

Nu de toeristen weer naar Nederland mogen komen, klinkt de roep om inperkingen meteen op. Het was tijdens de lockdown heerlijk rustig in de binnensteden en nu dreigt het geraas van de rolkoffer en het dronken grachtengeschreeuw weer!

*The Poetical Works of Henry Wadsworth Longfellow* (London, Edinburgh, c. 1884)
Engelse editie uit circa 1884

The Poetical Works of Henry Wadsworth Longfellow (London, Edinburgh, c. 1884)

*The Poetical Works of Henry Wadsworth Longfellow* (London, Edinburgh, c. 1884)
Begin van "Hiawatha"

The Poetical Works of Henry Wadsworth Longfellow (London, Edinburgh, c. 1884)

Henry Wadsworth Longfellow (1807-1882) was een van de beroemdste en best betaalde dichters van de negentiende eeuw, nu nog bekend door The Song of Hiawatha. Zijn gedichten werden tijdens zijn leven veel in het Nederlands vertaald en belandden bijvoorbeeld als keepsakes in poëzie- en vriendenalbums uit die tijd. Fans correspondeerden devoot met hun idool. Longfellow kwam naar Nederland tijdens een Europese tour in 1835. Hij bezocht het land met zijn echtgenote Mary Potter. Kwam hij voor drugs of molens? Nee. Hij kwam naar Europa voor de vele talen die hij er kon leren – uiteindelijk beheerste hij er vijftien.

Moeizame reis

Hij reisde minstens twee maal door Nederland en de eerste keer verliep dramatisch. Na een maandenlange tocht naar Engeland, Duitsland, Denemarken en Zweden scheepte het echtpaar Longfellow in voor de reis naar Amsterdam, omdat die minder vermoeiend en goedkoper zou zijn dan andere routes. Dat bleek een foute inschatting. De zee was ruw, de hutten waren benauwd en toen ze op 1 november 1835 in Amsterdam arriveerden bleek het moeilijk een kamer voor de nacht te vinden. Het hotel waar ze naar toe reden was vol en het duurde uren voor ze een ander hotel vonden en daarin was het een hele klim naar hun kamer. Zijn vrouw werd ziek en zieker (ze had in oktober een miskraam gekregen). Maar ze herstelde en vijf dagen na hun aankomst vervolgden ze hun reis met als eerste doel Rotterdam en voorlopig einddoel Heidelberg.

Rotterdam zien en dan sterven?

De reis per koets naar Rotterdam kostte hen drie dagen. Het begon met een vertraging omdat er eerst nog timmerlieden moesten komen om extra kisten te maken voor de stapels boeken die Longfellow in de tussentijd had gekocht. Die eerste dag kwamen ze tot Haarlem, de dag erna haalden ze Den Haag en de derde dag arriveerden ze in Rotterdam, van waar ze de boot naar Heidelberg zouden nemen.

Ze werden afgezet in een drukke straat, zogenaamd vlak bij het Hôtel des Pays Bas, maar dat bleek nog een afmattende wandeling in te houden.

Gezicht op Hotel des Pays Bas aan de Boompjes (c. 1860) [Stadsarchief Rotterdam]
Gezicht op Hotel des Pays Bas aan de Boompjes (c. 1860)

Gezicht op Hotel des Pays Bas aan de Boompjes (c. 1860) [Stadsarchief Rotterdam]

Opnieuw werd Mary ziek. Koortsen, hoofdpijnen, slapeloosheid, gebrek aan eetlust, reumatische pijnen. Dokters kwamen en gingen. Na een kort herstel verergerde de situatie. Op 29 november 1835 – ze waren bijna een maand in Nederland - overleed Mary.

Hun reis was lastig geweest, ze hadden alles zelf moeten regelen wat vaak pas op het laatste moment kon. Wie belt er tegenwoordig een timmerman bij het inpakken van de koffers? Zo gaat het reizen anno 2020 niet meer. Voor alles is een app. Maar in de eerste helft van de negentiende eeuw verliep een reis niet volgens een gidsje en gingen de simpelste vragen gepaard met tijdrovende correspondentie.

Het is een wonder dat Longfellow Nederland nog een keer als doorreisland terugzag. Zie voor zijn verdere – gelukkige en lange – leven de nieuwe biografie van Nicholas Basbanes.

[Tekst en samenstelling: Paul van Capelleveen, 25 juni 2020]

Lezen over Longfellow

  • Nicholas M. Basbanes, Cross of Snow (2020) [net verschenen]
  • Edward M. Cifelli, Longfellow in Love (2018) [online op Google Books]

Enkele oude vertalingen van Longfellow