Album amicorum Jacoba Cornelia Bolten (1805-1843)

Het vriendenboek (liber amicorum) van Jacoba Cornelia Bolten laat een grote verandering zien in de tradities rond het vriendenboek. In de 18de eeuw waren het vooral jonge mannelijke studenten die een vriendenboek hadden. In de 19de eeuw gaan vrouwen vriendenboeken bijhouden en verandert het karakter van het album.

Op deze pagina vindt u een algemene inleiding bij het album amicorum van Jacoba Cornelia Bolten. Wilt u direct naar het gedigitaliseerde album? Klik dan op de link in dit plaatje:

Van mannen- naar vrouwenaangelegenheid

Het 18de-eeuwse album was primair een mannenaangelegenheid. Het waren veelal in fraai bestempeld marokijn gebonden oblongboeken (boeken in liggend formaat), door medestudenten gevuld met citaten en wensen in het Latijn. Illustraties waren betrekkelijk zeldzaam. Het 19de-eeuwse album daarentegen is primair een vrouwenzaak. Meestal is het een klein doosje in boekvorm waarin op losse blaadjes door familieleden en kennissen verzen en wensen in het Nederlands, Frans en Duits zijn geschreven. Daarnaast bevat het allerlei staaltjes van huisvlijt: borduurwerkjes, prikwerkjes, tekeningen, aquarellen, haarwerkjes, bandvlechtwerkjes en wat al niet meer.

Vriendenboek Jacoba Bolten

Vriendenboek Jacoba Bolten, fol. 20r.

De heren studenten keren zich in die periode hooghartig van het album af.

Het album van J.C. Bolten markeert de overgang. De uiterlijke verschijning is nog typisch 18de-eeuws, maar het is al losbladig, de bijdragers zijn geen studenten meer en het is uitbundig geïllustreerd.

Stamboominformatie in het vriendenboek

Onderzoek in genealogische literatuur maakt duidelijk dat het voorkomen van bepaalde familienamen in het album terug te voeren is op over en weer gesloten huwelijken. Zo waren de Boltens gerelateerd aan de familie Van Driest door het huwelijk van Catharina Elisabeth Bolten (1785-1849) met Paulus Johannes van Driest (1778-1834), en het huwelijk van Maria Petronella Bolten (1789-1850) met Paulus Wijnandus van Driest (1786-1835).

Via Van Driest loopt er een lijn naar de familie Kleinpenning door het huwelijk van Catharina Paulina van Driest (1798-1856) met Johannes Stephanus Kleinpenning (1796-1864), en naar de familie De Man door het huwelijk van Agneta Lucretia van Driest (1785-1821) met Engelbert de Man (1777-1844).

Verdwaalde blaadjes van Paulina van Driest

Opmerkelijk is dat er ook een paar blaadjes van een ander album in het omslag terecht zijn gekomen. Het gaat om het album van Paulina Catharina Agneta van Driest (1823-1867), een dochter van Maria Petronella van Driest-Bolten. Zij kreeg het – blijkens de inscriptie op fol. 44r van haar moeder ten geschenke – maar kwam mogelijk in de praktijk nooit aan het verzamelen toe waarna op enig moment de blaadjes maar zijn opgeborgen in het album van haar tante.

Gelegenheidsgedichten door 'J.B.'

Curieus zijn de afschriften van elf gelegenheidsgedichten van de hand van ‘J.B.’, naar mag worden aangenomen de eigenaresse van het album J.C. Bolten. Zonder twijfel is dit een schamel overschot van een immense berg gedichten, want wie de inhoud tot zich neemt begrijpt dat er in familie- en vriendenverband niets kon plaatsvinden zonder dat tante Bolten daar op poëtische wijze haar licht op liet schijnen. De vraag of men dit met luide bijval aanhoorde dan wel met gekromde tenen uitzat, zal wel nooit beantwoord worden...

Auteursregister

Beschrijving van het album

Den Haag, Koninklijke Bibliotheek 79 L 40
Album amicorum van Jacoba Cornelia Bolten (1787-1859)
41 bijdragen in het Nederlands en het Frans door familieleden en kennissen, in de jaren 1805-1843 geplaatst te Amsterdam, Utrecht, Breukelen en Weesp. Bevat voorts een aantal blaadjes met 11 afschriften van door Bolten vervaardigde gedichten en 3 blaadjes bestemd voor het album amicorum van Paulina Catharina Agneta van Driest (1823-1867)
Papier, 75 losse fol., waarvan 15 onbeschreven, 100x169 mm.
Contemporaine rode marokijnen omslag met goudstempeling en centraal op voor- en achterplat een ovaal in groen leer waarop respectievelijk ‘J.C. Bolten’ en ‘Souvenir de l’amitié’. Losse dekbladen. Vergulde sneden. Met contemporaine groene kartonnen koker. Met 13 penseeltekeningen waarvan 1 ingeknipt en ‘opentrekbaar’, 3 gravures, 2 gedroogde bladeren en 2 potloodtekeningen.
Herkomst: in 2007 geschonken door J. Post, P. Post, J. Braat en S. Campbell-Braat uit de nalatenschap van M.E. Post.