Jacob Heyblocqs vriendenboek

In de zeventiende eeuw is een ‘vriendenboek’ geen liefhebberij van meisjes, maar een serieuze Linked-In voor studenten en mannen uit kunst en cultuur. Jacob Heyblocq verzamelt in zijn album bijdragen van bijna alle belangrijke figuren uit de Gouden Eeuw: Rembrandt, Joost van den Vondel, Jacob Cats, Constantijn Huygens, en nog veel meer.

Op deze pagina vindt u een algemene inleiding bij Jacob Heyblocqs vriendenboek. Wilt u direct naar het gedigitaliseerde boek? Klik dan op de link in dit plaatje:

Studenten en hun vriendenboeken in de zeventiende eeuw

Heyblocqs ambities met zijn album

Jacob Heyblocq pakt het iets anders aan. Hij is nog wel student theologie in Leiden als hij in 1645 met het album begint, maar op de eerste pagina maakt hij direct duidelijk dat hij veel meer wil dan een standaard vriendenboek.

Album amicorum Jacob Heyblocq

Album amicorum Jacob Heyblocq, p. 7.

Heyblocq richt zich in het Latijn tot de ‘grootste, geleerdste, nobelste’ mensen van zijn tijd en zegt dat hij naast al zijn verplichtingen maar één groot plezier in het leven kent: kijken naar albumbijdragen. Hij vraagt ‘de grootste denkers van deze eeuw en koninklijke hoogheden’ om ‘briljante bijdragen’ te schrijven in dit ‘gedurfde boek’. Hij belooft dat na de dood van de schrijvers wat zij geschreven hebben zal blijven voortbestaan.Wie schrijft die blijft.

Album amicorum van Jacob Heyblocq

Zeeslag bij Egmond aan Zee, 1653. ‘Toen de Engelse vloot de Batavische kust bedreigde sprak de oude held Tromp: “Mannen, verdedig het vaderland!”. Onmiddellijk daarop werdTromp geraakt door een kogel en stierf hij ter plekke. Onze helden vielen aan en dreven de Engelsen terug. Ze haalden maar net de Theems.’ Tekening door Esaias Meurant, tekst door Emanuel Meurant, 1654 (p. 174-175)

Heyblocqs beroemde Amsterdamse ‘vrienden’

Heyblocq maakt werk van zijn ambitie. Na zijn studie gaat hij lesgeven aan de Latijnse school aan de Nieuwe Zijds in Amsterdam. Amsterdam is in de ‘gouden’ zeventiende eeuw een wereldstad waar wetenschap, kunst en cultuur tot grote bloei komen. Rond 1660 wordt Heyblocq rector van zijn Latijnse school en door deze positie komt hij in aanraking met de culturele elite van Amsterdam. Dichters, professoren , tekenaars en schilders vraagt hij om een bijdrage. Wie er allemaal positief reageren laat de index onderaan deze pagina zien.

Album amicorum van Jacob Heyblocq

Schaatsers bij de Montelbaantoren in Amsterdam, door Aert van der Neer (p. 133)

Bijzondere bijdragen in Heyblocqs album

De meeste bijdragen zijn een stuk uitgebreider dan de gebruikelijke vriendschapsbetuigingen. Veel gedichten zijn voor de gelegenheid gemaakt. Ze zijn over het algemeen in het Nederlands of het Latijn.

Album amicorum van Jacob Heyblocq

Bijdrage van Joost van den Vondel, 1645 (p. 11).

Ook Rembrandt van Rijn levert een bijdrage. Hij tekent in 1661 een geliefde scène uit de Bijbel, het moment dat Jezus door zijn ouders in de tempel wordt voorgesteld aan Simeon.

Album amicorum van Jacob Heyblocq, Rembrandt van Rijn

Rembrandt van Rijn, De presentatie in de tempel, 1661. De oude Simeon neemt het kindje Jezus in zijn armen. Hij beseft dat hij Christus heeft gezien en vraagt God of hij nu mag sterven. (p. 61)

Het rijkste vriendenboek van Nederland

Met al die beroemde bijdragen is dit het rijkste vriendenboek uit de Nederlandse geschiedenis. Geen enkel ander album is zo mooi geïllustreerd. We vinden er prachtige landschappen in getekend, bijvoorbeeld:

Album amicorum Jacob Heyblocq

Reizigers in een landschap, tekenaar onbekend. Zwarte en bruine inkt. (p. 81)

Ook mythologische scènes verfraaien het boek. Bijvoorbeeld deze tekening door een leerling van Rembrandt:

Album amicorum Jacob Heyblocq

Gerbrand van den Eeckhoudt, Hermes staat op het punt staat Argos met zijn zwaard te doden. Gewassen krijttekening, 1654 (p. 279)

Bijzonder zijn ook afbeeldingen van de zeventiende-eeuwse medemens. Soms in een vluchtige potloodschets gevangen:

Album amicorum Jacob Heyblocq

Anonieme bijdrage (p. 245)

Het boek bevat ook uitgewerkte tekeningen met een passende, wijze spreuk:

Wat is den Mens alleen?
Daar valt niet om te Schaacken
Dus vindt ick geen partuur,
zoo moet ick ’t Schaacken staacken.

Album amicorum van Jacob Heyblocq

Jan de Braij, Schaker. Tekening in inkt.1661. (p. 249)

Heyblocqs album en de KB

Het album amicorum van Jacob Heyblocq wordt in 1901 aan de KB geschonken door U.M. Kneppelhout-Van Braam. In 1997 publiceert de KB een heruitgave van het hele boek die nog steeds te koop is in onze webwinkel.

Beschrijving van het handschrift

Album amicorum van Jacobus Heyblocq (1623-1690), rector van de Latijnse school te Amsterdam. Amsterdam [etc.], 1645-1678.
Contemporaine zwarte leren band met goudstempeling.
Bevat 196 inscripties, waaronder 41 tekeningen, 2 gravures, 3 knipwerkjes en een titelpagina in een cartouche van bladeren. Papier, 310 pp., ill. 92×153 mm.
In 1901 geschonken door U.M. Kneppelhout-Van Braam uit de erfenis van J. Kneppelhout.
Aanvraagnummer: KW 131 H 26, alleen ter inzage

Index op auteursnamen van de bijdragen

  • Abba, Bartholomaeus - 93, 138, 144
  • Aemilius, Antonius - 137
  • Amour, Gulielmus d' - 35-36, 37-38, 209
  • Angelkott, Hermannus - 102
  • Anslo, Reyer - 12
  • Arenbergh, Jan van - 154, 155
  • Asselijn, Thomas - 232-233
  • Balen, Petrus van - 169, 255
  • Barlaeus, Lambertus - 73
  • Bie, Alexander de - 159
  • Blasius, Johan - 196, 243, 250
  • Block, Tewis Dirksz - 57b
  • Boey, Cornelis - 267
  • Bonevaal, Joannes van - 100
  • Boogaard, I. - 181-182
  • Braij, Jan de - 248-249
  • Brandt, Gerard jr. - 57a
  • Bronchorst, Jan Gerritsz. van - 121, 157
  • Bruno, Henrick - 115-117
  • Cabeljauw, Johannes - 143
  • Cappelle, Jan van de - 283
  • Cats, Jacob - 237
  • Christenius, Johannes - 109
  • Clerquius, Jacobus - 45
  • Comenius, Jan Amos - 189
  • Coninck, Gerrit - 20
  • Conradi, Henricus - 192
  • Conraedt, Andreas - 193
  • Cool, Joannes - 236-237, 240
  • Coppenol, Lieven van - 178, 179
  • Costerus, Johannes - 257
  • Daventraeus, Henricus - 23
  • Decker, Jeremias de - 239
  • Dibbetz, Johannes - 124
  • Does, Jacob van der - 291, 297-298
  • Du Rieu, Johannes - 105
  • Du Rieu, Wilhelmus - 107
  • Dubbels, Pieter - 62-63, 152
  • Dullaert, Joan - 224
  • Eeckhout, Gerbrand van den - 278-279, 282
  • Ens, Johannes - 31-33
  • Fabricius, Johannes - 210-211, 251-252
  • Fernant, Pieter - 83
  • Flinck, Govaert - 153
  • Focquenbroch, Willem Godschalk van - 90, 120, 167
  • Francius, Petrus - 146
  • Goor, Cornelis van - 295
  • Goor, M. van - 160
  • Gorter, Jacob - 270, 271
  • Graswinckel, Theodorus - 191
  • Gronovius, Johannes Fredericus - 151
  • Haghe, Joannes vander - 258-259
  • Halmael, Cornelis van - 217
  • Hartoghvelt, Jan van - 93a, 94
  • Heinsius, Daniel - 149
  • Heinsius, Franciscus - 177
  • Helst, Lodewijk van der - 231
  • Heyblocq, Bernardus - 165
  • Heyblocq, Jacob - 7, 24-25, 26, 162, 222, 264
  • Hoff, Pieter - 65, 71
  • Huygens, Constantijn - 39, 266b
  • Junius, Adrianus - 145
  • Junius, Guilhelmus - 112-113
  • Kesteren, Joannes van - 163
  • Keuchenius, Robertus - 111
  • Koenerding, Johannes - 212
  • Koninck, J. - 201-202
  • Laurentius, Laurens - 41
  • Le Maire, Isaac - 17
  • Leupenius, Joannes - 276-277
  • Leupenius, Petrus - 242
  • Lieranus, Arnoldus - 60
  • Lydius, Jacobus - 229
  • Lydius, Martinus - 21-22
  • Lydius, Nicolaus - 27, 28-30
  • Maresius, Samuel - 123
  • Mast, Arnoldus van der - 76, 190, 216
  • Meek'ren, Job van - 72, 97, 114, 207
  • Mejerus, Tobias - 180
  • Menslage, Hermannus - 226
  • Messu, Joannes - 223
  • Meurant, Emanuel - 173, 174, 184
  • Meurant, Esaias - 174, 175, 183
  • Midlum, Gerard van - 68-69, 70, 185-186
  • Montanus, Arnoldus - 13
  • Montanus, Joannes - 51
  • Neer, Aert van der - 132, 133
  • Neuijen, Joan - 272-273
  • Nieuwenhuysen, Johannes van - 227
  • N.N. - 67, 77, 81, 99, 118, 172, 187, 195, 197, 207, 245, 254a, 275, 289, 301, 303, 304a
  • Oever, Hendrik ten - 171
  • Outten, Michiel van - 218-219
  • Pantinus, Joannes - 141
  • Pantogalos, Meletios - 260
  • Penyn, Gerardus de - 269
  • Polyander van Kerckhoven, Johannes - 57
  • Quina, Jacob jr. - 246, 55-56
  • Quina, Jacob sr. - 246, 55-56, 89, 246
  • Ras, Joannes - 101
  • Rembrandt - 61
  • Revius, Jacobus - 147
  • Rhijnsdijck, Henricus - 253
  • Rivetus, Andreas - 263
  • Rooy, C. de - 299
  • Rossaeus, Samuel - 220-221
  • Salmasius, Claudius - 85
  • Schellinks, Willem - 53, 75, 198, 205, 206
  • Schilde, Sara van - 238
  • Schoock, Martin - 47
  • Schurman, Anna Maria van - 265
  • Seep, C. - 203
  • Selijns, Henricus - 199
  • Senguerdius, Arnoldus - 91
  • Simonides, Simon - 230
  • Six van Chandelier, Joannes - 228
  • Sladus, Cornelius - 139
  • Snellinx, Franciscus - 9-10, 18
  • Spanhemius, Fredericus - 15
  • Staphorstius, Casparus - 126
  • Streso, Casparus - 125
  • Tengnagel, Mattheus Gansneb - 14
  • Triglandus, Jacobus - 235
  • Uchtmannus, Theodorus Alma - 103
  • Veer, Cornelis van der - 48-49, 78-79, 254b-254c
  • Velthuisen, Casparus - 225
  • Vicq, Franciscus de - 261
  • Vlasblom, Ludovicus - 142
  • Voet, Daniel - 95
  • Voet, Paulus - 135
  • Voetius, Gisbertus - 131
  • Vondel, Joost van den - 11
  • Vos, Jan - 50
  • Vossius, Gerardus Johannes - 129
  • Waterloos, Herman Frederik - 87
  • Waterpas, P. - 66
  • Westerbaen, Jacob - 241
  • Widmarius, Abdias - 43
  • Winckelius, Andreas - 19
  • With, Pieter de - 285, 287
  • Wittenoom, Cornelis - 127
  • Zoet, Jan - 98, 119, 213-214

Literatuur

The Album Amicorum of Jacob Heyblocq, Introduction, Transcriptions, Paraphrases and Notes to the Facsimile, Edited by Kees Thomassen and J.A. Gruys, Zwolle: Waanders, 1998, Aanvraagnummer LHO HS.B 74c HEY