Twee brieven van Dirk Volckertsz. Coornhert

Twee brieven van Coornhert bevinden zich in de collectie van de Koninklijke Bibliotheek.

Brief van Dirk Volkertsz. Coornhert aan Abraham Ortelius, 15 juli 1578 (adreszijde)
Brief van Dirk Volkertsz. Coornhert aan Abraham Ortelius, 15 juli 1578

Brief van Dirk Volkertsz. Coornhert aan Abraham Ortelius, 15 juli 1578 (adreszijde)

Brief van Dirk Volkertsz. Coornhert aan Abraham Ortelius, 15 juli 1578 (blad 1)
Brief van Dirk Volkertsz. Coornhert aan Abraham Ortelius, 15 juli 1578

Brief van Dirk Volkertsz. Coornhert aan Abraham Ortelius, 15 juli 1578 (blad 1)

Brief van Dirk Volkertsz. Coornhert aan Abraham Ortelius, 15 juli 1578 (blad 2)
Brief van Dirk Volkertsz. Coornhert aan Abraham Ortelius, 15 juli 1578

Brief van Dirk Volkertsz. Coornhert aan Abraham Ortelius, 15 juli 1578 (blad 2)

Brief van Dirk Volkertsz. Coornhert aan Abraham Ortelius, 15 juli 1578 (blad 3)
Brief van Dirk Volkertsz. Coornhert aan Abraham Ortelius, 15 juli 1578

Brief van Dirk Volkertsz. Coornhert aan Abraham Ortelius, 15 juli 1578 (blad 3)

Brief 1

De eerste brief is van 15 juli 1578 en vanuit Haarlem geschreven aan de cartograaf Abraham Ortelius (1527-1598). In rijm bedankt hij de cartograaf voor het toesturen van een gravure. Deze prent was 'Sterfbed van Maria', getekend door Pieter Breugel de Oude en gegraveerd door Philips Galle. Coornhert zegt dat er nooit eerder een zo'n fraaie tekening is gemaakt van de sterfkamer van Maria: het is één en al droefheid.
Hij vraagt zich af wat hij daarvoor in dank kan terugsturen. Hij heeft weliswaar genoeg geld om zichzelf te onderhouden, maar niet voor dit soort kostbare cadeaus. Bovendien is Ortelius rijker dan hij. Moet hij dan een proeve van zijn eigen kunst sturen? Dat zou, gezien het talent van Ortelius, zijn als water dragen naar de zee. Ook een gedicht zou misstaan (intussen is dit alles op rijm gesteld!). Daarom, om toch niet ondankbaar te lijken, stuurt hij hem een 'gekozen hart' - een 'coorn hert' - waarmee hij een toespeling op zijn eigen naam maakt.

Beschrijving: Brief van [Dirk Volkertsz. Coornhert (1522-1590), theoloog en letterkundige], geschreven aan Abraham Ortelius (1527-1598), cartograaf.
Haarlem, 15 juli 1578.
1 brief, met daarbij een gravure: een portret van Coornhert, 1590.
Aangekocht in 1994 bij antiquariaat H.P. Kraus te New York (cat. 196, p. 62 nr. 155).
Uitgegeven in: Abrahami Ortelii (geographi Antverpiensis) et virorum eruditorum ad eundem et ad Jacobum Colium Ortelianum (Abrahami Ortelii sororis filivm) epistulae : cum aliquot aliis epistulis et tractatibus quibusdam ab utroque collectis (1524-1628) / ex autographis mandante Ecclesia Londino-Batava edidit Joannes Henricus Hessels. Cantabrigiae : Typis Academiae, sumptibus Ecclesiae Londino-Batavae, 1887, p. 175-178 (nr. 75).
Aanvraagnummer: KW 79 C 4 [Briefwisseling van Abraham Ortelius ; fol. 50].

Portret van Coornhert (ca. 1590)
Portret van Coornhert (ca. 1590)

Portret van Coornhert (ca. 1590)

'Sterfbed van Maria' van Pieter Breugel de Oude, gegraveerd door Philips Galle [Bron: Rijksmuseum]

'Sterfbed van Maria' van Pieter Breugel de Oude, gegraveerd door Philips Galle [Bron: Rijksmuseum]

Brief van Dirk Volkertsz. Coornhert aan Christoffel Plantijn, 26 februari 1584 (blad 1)
Brief van Dirk Volkertsz. Coornhert aan Christoffel Plantijn, 26 februari 1584 (blad 1)

Brief van Dirk Volkertsz. Coornhert aan Christoffel Plantijn, 26 februari 1584 (blad 1)

Brief van Dirk Volkertsz. Coornhert aan Christoffel Plantijn, 26 februari 1584 (blad 2)
Brief van Dirk Volkertsz. Coornhert aan Christoffel Plantijn, 26 februari 1584 (blad 2)

Brief van Dirk Volkertsz. Coornhert aan Christoffel Plantijn, 26 februari 1584 (blad 2)

Brief 2

De tweede brief van Coornhert in de KB-collectie is gedateerd 26 februari 1584 en gericht aan de drukker Christoffel Plantijn (ca. 1520-1589) in Antwerpen. (De drukkerij van Plantijn is als geheel in zijn woonhuis bewaard gebleven als Museum Plantijn-Moretus). Ook deze brief van Coornhert werd vanuit Haarlem verzonden. Er zijn niet veel brieven van Coornhert aan Plantijn bewaard gebleven, maar daaruit valt wel te destilleren dat zij elkaar moeten hebben gekend vanaf 1579, toen Plantijn een bezoek bracht aan Leiden (waar hij het vriendenboek van Jan van Hout van een inscriptie voorzag) en Haarlem. Plantijn en Ortelius - aan wie de andere brief in de KB-collectie is gericht - waren overigens met elkaar bevriend. In 1583 vestigde Plantijn zich in Leiden, maar hij vertrok weer naar Antwerpen in 1585. De brief van Coornhert heeft hem dus tijdens zijn Leidse periode bereikt. In de brief probeert Coornhert de drukker ervan te overtuigen dat iedereen het recht heeft om religieuze doctrines aan te vechten. Hij protesteert tegen de mening van Plantijn dat elk boek over een religieus onderwerp aan de censuur van de overheid moet worden onderworpen. Hij stuurt een deel van zijn tekst Synodus of weegschaal tuschen d'oude ende nieuw vereffende kerk mee. Plantijn zal dit werk niet drukken.

Beschrijving: Brief van Dirk Volkertsz. Coornhert (1522-1590), geschreven aan Christoffel Plantijn (ca. 1520-1589)
Haarlem, 26 februari 1584.
1 brief.
Deze brief behoort tot een pakket brieven dat in 1921 aan de KB werd overgedragen door het Algemeen Rijksarchief te Den Haag.
Vergelijk de uitgave in: De gulden passer (1923), p. 118-121 (onderdeel van het artikel 'Thierry Coornhert et Christophe Plantin' door B. Becker, p. 97-123).
Aanvraagnummer: KW 121 D 11 [Autografenverzameling Beeldsnijder van Voshol ; nr. 12].