Tijdschriften 1850-1940

Tijdschriften 1850-1940

Laatste wijziging op: 22 oktober 2012

De website tijdschriften.kb.nl is op 15 februari 2013 gelanceerd met tachtig tijdschriften uit de periode 1850-1940. Op 20 november 2013 is de dienst opgenomen in Delpher.

“Tijdschriften uit het verleden, met tekst en steeds meer beeld, zijn een oneindige bron van kennis en vermaak, maar ook een prikkelende lust voor het oog. Dankzij de wonderbaarlijke techniek van de digitalisering beginnen ze in de Koninklijke Bibliotheek een tweede leven, online voor iedereen te raadplegen.” Joan Hemels, emeritus hoogleraar Communicatiewetenschap aan de Universiteit van Amsterdam.

De Koninklijke Bibliotheek (KB) plaatst binnenkort oude tijdschriften online op een nieuwe website: ‘Tijdschriften 1850-1940’. Deze tijdschriften worden bij de KB veel opgevraagd en slijten daardoor sterk. Daarom, en om ze voor iedereen gratis toegankelijk te maken, heeft de KB ze gedigitaliseerd. Al gaat het om oude tijdschriften, er rusten mogelijk toch nog auteursrechten op sommige bijdragen. De KB heeft ervoor gekozen deze mogelijke rechthebbenden niet vooraf op te sporen, om hen om toestemming te vragen. In plaats daarvan bieden we u de mogelijkheid bezwaar te maken tegen online plaatsing. Als u denkt dat u rechten heeft op bepaalde bijdragen, en als u niet wilt dat de KB deze online plaatst, dan kunt u hiertegen bezwaar maken. Maar juicht u ons initiatief toe om de inhoud van deze tijdschriften een digitaal tweede leven te gunnen, dan hoeft u helemaal niets te doen. 

Lees hier onze  overwegingen.

Zodra de dienst online is, kunt u naar woorden zoeken in alle gepubliceerde jaargangen, dus ook naar auteursnamen. Dat is op dit moment helaas nog niet mogelijk. De komende weken geven we u wel een voorproefje van de inhoud, door een paar tijdschriften aan u voor te stellen.

Vandaag

De CorinthianDe Corinthian

Het sporttijdschrift De Corinthian werd in 1924 opgericht en kwam voort uit de voetbalclub 'Nederlandsche Corinthians'. Deze club wilde het voetbal behouden voor de betere standen, want deze sport werd in die tijd langzamerhand overgenomen door de arbeidersklasse. Meestal is niet meer te achterhalen wie de wedstrijdverslagen schreven, want vaak werden ze met alleen initialen of een pseudoniem ondertekend. In oktober 1924 deed 'J.G.P.' verslag van een wedstrijd tussen Feijenoord Rotterdam en H.B.S. (Houdt Braef Stant) uit Den Haag: 'Het meerendeel der Feijnoorders had ongeoorloofde handelingen tot een stuk van hun spelmethode gemaakt, zoodat er geen sprake was van een onwillekeurige overtreding door de situatie van het oogenblik, maar het was een onderdeel van hun spel, door spelers als Zuidam en Dijke zelfs volkomen openlijk gedemonstreerd.' Desondanks won H.B.S de Zilveren Bal van 1924.

Eerdere voorbeelden:

Vragen van den dag (1886-1934)Vragen van den dag (1886-1934)

De ondertitel van Vragen van den dag was: ‘Populair tijdschrift op het gebied van staathuishoudkunde en staatsleven, natuurwetenschappen, uitvindingen en ontdekkingen, aardrijkskunde, geschiedenis en volkenkunde, koloniën, handel en nijverheid enz’. Vragen van den dag wilde de moderne wetenschap populariseren en voor een zo groot mogelijk publiek toegankelijk maken. Het is dus vergelijkbaar met hedendaagse tijdschriften als Kijk of Quest. Vragen van den dag bevatte ook reportages uit de overzeese gebiedsdelen (Indië, Suriname). Geograaf Hendrik Blink (1852-1931) was de hoofdredacteur en vulde persoonlijk vele pagina’s over de meest uiteenlopende onderwerpen. Naast hem traden talloze andere specialisten op. In jaargang 1933 schreven bijvoorbeeld K. Braak over ‘De Kaapkolonie onder Hollandsch bestuur’, W. Coops over ‘Graphologie als wetenschap’, G. N. Honig over ‘Heeft het nationaal-socialisme toekomst?’ en J. Schwarz over ‘Eilanden, die op- en onderduiken’. Een gemiddelde jaargang bevatte zo rond de veertig verschillende auteurs.

De ToekomstDe Toekomst

Het ‘weekblad voor Nederland’ De Toekomst verscheen alleen tijdens de Eerste Wereldoorlog. Dat was geen toeval, want het was een propagandatijdschrift van Duitsgezinden. Zij probeerden de publieke opinie gunstig te stemmen over het Duitse Keizerrijk. De Toekomst is dus allesbehalve een objectieve informatiebron over de Eerste Wereldoorlog, maar is wel van groot belang  voor het onderzoek naar de werking van pers en propaganda in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog.
Sommige redactieleden en medewerkers zijn bekend, zoals J.H. Valckenier Kips (1862-1942) die kan worden beschouwd als één van de aartsvaders van het Nederlandse fascisme, maar veel auteurs zijn moeilijk te traceren omdat stukken niet of met pseudoniem ondertekend zijn.

Nieuwsblad voor den BoekhandelRevue der sporten / Sport in beeld

Revue der sporten was één van de eerste Nederlandse geïllustreerde sporttijdschriften. Het werd in 1907 opgericht door de sportjournalist Leo Lauer (1884-1931) en verscheen om de veertien dagen. Revue der sporten bood veel ruimte aan sporten als voetbal, cricket, paardensport, roeien en het nog jonge korfbal, dat in Nederland was 'uitgevonden'. Vanaf het begin was er ook aandacht voor een andere jonge sport: de autosport. In 1934 fuseerde Revue der sporten met Sport in beeld, waarin de actieve Leo Lauer sinds 1924 ook een hoofdrol speelde. Talloze artikelen in zowel Sport in beeld als Revue der sporten zijn duidelijk van hem, , maar veel auteurs zijn helaas onbekend. Een zekere 'Bob' besteedde in Sport in beeld ruim aandacht aan de kleding van sportende dames, zoals die van golfsters in 1925: 'Al lanceert mijn sport-popje niet de dwaze mode om een monocle in het oog te drukken tijdens het golfspel, zij ziet er toch "ever so smart" uit in haar amandelgroen kasha golf-pakje van Amy Linker. Simpeler van snit kan wel geen enkel ander golf-toiletje wezen'.

De KunstDe Kunst

Het ‘algemeen geïllustreerd en artistiek weekblad’ De Kunst werd in 1909 opgericht in Amsterdam. Het blad wilde van alle exposities en manifestaties van beeldende kunst onpartijdig verslag doen, zonder redactionele voorkeuren. Daardoor en door de hyperactuele aanpak kon De Kunst als één van de eerste kunsttijdschriften aandacht besteden aan de nieuwe stromingen die rond 1910 opkwamen, zoals kubisme en futurisme en aan de nieuwe filmkunst. Stuwende kracht achter De Kunst was decennialang hoofdredacteur Nathan Heiman Wolf (1872-1942). Hij vulde eigenhandig de meeste kolommen en schreef over alle denkbare onderwerpen, van beeldhouwkunst tot theater en film. Veel niet ondertekende artikelen waren misschien ook van hem, maar zekerheid daarover kunnen we niet krijgen.

 

Nieuwsblad voor den BoekhandelNieuwsblad voor den boekhandel.

Het Nieuwsblad voor den boekhandel werd in 1834 opgericht en bestaat nog steeds, maar sinds 1980 onder de titel Boekblad. Voor uitgevers en boekhandelaren was het Nieuwsblad een belangrijk communicatiemiddel, zeker in de negentiende eeuw. Het bracht berichten over nieuwe uitgaven, vertaalrechten, veilingen en fondsovernames. Voor onderzoek naar de geschiedenis van boekhandel en uitgeverij is het Nieuwsblad als bron onmisbaar. Niet alleen de berichten over het boekenvak, maar ook de talloze advertenties van uiteenlopende firma's zijn zeer informatief.

Citaten

“Er kan veel meer, veel sneller, veel adequater en veel breder onderzocht worden dan met het menselijk oog mogelijk is.” Marita Mathijsen, emeritus hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam.

Als taalkundig onderzoeker heb ik er belang bij, dat er zo snel mogelijk zo veel mogelijk teksten online beschikbaar komen. Ik juich het initiatief van de KB om oude tijdschriften zonder overleg met auteurs of erfgenamen op internet te plaatsen van harte toe. Sterker nog: ik hoop dat de KB dit ook met ander materiaal zal doen. Mijn eigen publicaties stel ik per direct ter beschikking.” Dr Nicoline van der Sijs, onderzoeker variatielinguïstiek en projectleider Nederlab bij het Meertens Instituut, Amsterdam.

"Historische tijdschriften zijn een Mer à Boire. Er is zoveel. Door digitalisering wordt dat behapbaar. Bij het zoeken naar parlementaire stukken heb ik dankbaar gebruik gemaakt van statengeneraaldigitaal.nl. Ik heb daarmee relevante informatie boven water gehaald die ik anders nooit gevonden zou hebben. Dat gaat met de gedigitaliseerde tijdschriften ook gebeuren." Cees Fasseur, jurist en historicus, emeritus hoogleraar.

"Digitalisering van muziektijdschriften is een droom voor iedere musicoloog. Het online kunnen doorzoeken van indexen en het kunnen doorbladeren van hele jaargangen helpt het historisch onderzoek een stap vooruit."  Frits Zwart, directeur van het Nederlands Muziek Instituut.

"In culturele tijdschriften ligt een enorme massa aan interessant materiaal over het culturele leven in de negentiende en twintigste eeuw opgeslagen. Niet-gedigitaliseerd materiaal betekent alleen maar knabbelen aan de buitenkant van dit enorme corpus." Boudien de Vries, hoofddocent sociale geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam.