Populair proza / volksboekjes (tot 1876)

De collectie: Een verzameling populaire Nederlandse literatuur, 'volksboeken', voornamelijk gepubliceerd voor 1800.
Omvang: Ca. 2.200 titels.
Toegankelijkheid: De boeken zijn beschreven in de KB-Catalogus, de STCN en de Nederlandse Bibliografie 1801-1832. Zij zijn ter inzage in de leeszaal Bijzondere Collecties.
Meer informatie: Marieke van Delft 070-3140329

Volksboekjes zijn eenvoudig gedrukte boekjes op goedkoop papier, met een vaak onzorgvuldige typografie en geïllustreerd met primitieve houtsneden. Ze zijn van alle tijden. De boekjes bevatten verhalen, legenden en sagen en gingen over ridders, tovenaars of heksen. Ze konden allerlei informatie bevatten, bijvoorbeeld over huismiddeltjes of geschiedenis. Het konden bijbelverhalen of blijspelen zijn, ze konden stichtelijke zijn of bol staan van de roddel en gruwelijke moorden of erotische avonturen beschrijven. Volksboekjes werden vaak via marskramers verspreid.

De geest van Jan Tamboer (1659)
De geest van Jan Tamboer (1659)

De geest van Jan Tamboer (1659). Aanvraagnummer: KW 28 D 15

Het leeven en bedryf der Haagsche en Amsterdamsche Zalet-juffers (1699)
Het leeven en bedryf der Haagsche en Amsterdamsche Zalet-juffers (1699)

Het leeven en bedryf der Haagsche en Amsterdamsche Zalet-juffers (1699). Aanvraagnummer: KW 32 A 20

Het leven en de wonderbare gevallen van Robinson Crusoe (1752)
Het leven en de wonderbare gevallen van Robinson Crusoe (1752)

Het leven en de wonderbare gevallen van Robinson Crusoe (1752). Aanvraagnummer: KW 32 K 48

W. Bartjens, De vernieuwde cyfferinge (1779)
W. Bartjens, De vernieuwde cyfferinge (1779)

W. Bartjens, De vernieuwde cyfferinge (1779). Aanvraagnummer: KW 26 B 5

Collectieprofiel

De verzameling populaire Nederlandse literatuur bevat gedrukte werken uit de periode 1513-1876 (maar veelal van vóór 1800) in hoogst zeldzame uitgaven. Volksboekjes verschenen vanaf het begin van de boekdrukkunst, maar werden lange tijd als onbelangrijk beschouwd en niet verzameld. Dat veranderde in de loop van de twintigste eeuw. Nu worden ze beschouwd als een belangrijke aanvulling (ook bibliografisch gezien) op de verzameling Nederlandse oude drukken.

Collectiegeschiedenis

In 1937 verwierf de KB de collectie Waller (de aanvraagnummers beginnen met: KW 26, 28, 30 en 32): ruim 1900 boekjes. François Gerard Waller (1867-1934) was kunsthistoricus en verzamelaar. In 1936 verscheen bij de Haagse firma Martinus Nijhoff een catalogus van de verzameling Waller, samengesteld door E. Dronckers. De collectie werd na gesprekken met de familie van Waller als geheel aangekocht.

In 1949 werd de collectie uitgebreid met 110 boeken uit de collectie van J.F.M. Scheepers. Deze boeken werden op de veiling van diens verzameling aangekocht met steun van de Vereniging Vrienden van de Koninklijke Bibliotheek. In 1972 werd de collectie aangevuld met ca. 155 boeken, toen de verzameling van M. Buisman werd geveild.

Literatuur

  • Emma Dronckers, Verzameling F.G. Waller. Catalogus van Nederlandsche en Vlaamsche populaire boeken. 's-Gravenhage, 1936 (exemplaar LHO OD.A 31db POP10 met bijgeschreven KB-aanvraagnummers).
  • Marieke van Delft & Clemens de Wolf, 'Populair proza', in: Vriendschap in vereniging. Den Haag, 1988, p. 63-66.
  • Marco de Niet. 'F.G. Waller, jurist 1867-1934'. In: Verzamelaars en verzamelingen. Koninklijke Bibliotheek 1798-1998. Zwolle, 1998, p. 159-163.

Aangename en leerzame taferelen in het menschelijk leven, tot nut en vermaak der vaderlandsche jeugd ([ca. 1850])
Aangename en leerzame taferelen in het menschelijk leven, tot nut en vermaak der vaderlandsche jeugd ([ca. 1850])

Aangename en leerzame taferelen in het menschelijk leven, tot nut en vermaak der vaderlandsche jeugd ([ca. 1850]). Aanvraagnummer: KW 26 C 32