Nederlandsche vogelen van Nozeman en Sepp

‘Nederlandsche vogelen’ is het eerste overzicht in woord en beeld van vogels die in Nederland voorkomen, als het even kan op ware grootte (1770-1829). Het is een kostbare megaproductie. Ontdek waarom bioloog Midas Dekkers zich ‘een kind in een snoepwinkel’ voelt bij deze beroemde uitgave van Nozeman en Sepp.

Klik op onderstaande links om alle vijf delen van het boek op uw beeldscherm bekijken. Zoekt u een bepaalde vogel? Ga dan naar de Index op vogelnamen. Wilt u meer algemene informatie over dit boek? Lees dan verder op deze pagina.

Deel 1:

Deel 2:

Deel 3:

Deel 4:

Deel 5:

Groeiende aandacht voor de natuur

In de eenentwintigste eeuw kunnen we bijna alles googelen. Dat is in de zeventiende en achttiende eeuw wel anders. Wie zich wilde verdiepen in een natuurhistorisch onderwerp, moet veel moeite doen om informatie te vinden, want gespecialiseerde naslagwerken zijn er nog nauwelijks. Onder invloed van de Verlichting – een brede stroming die logisch redeneren en feitenkennis voorop stelt – groeit de belangstelling voor de wetenschappelijke kant van de natuur.

Foto: vlnr Midas Dekkers, Maarten van Steenbergen (uitgeverij Lannoo) en Marieke van Delft (KB) bespreken de herdruk van de Nederlandsche Vogelen met de originele boeken op tafel.

Er worden grote verzamelingen bijeengebracht – van schelpen tot schilderijen en van opgezette vogels tot kostbaar porselein. Die verzamelingen dienen om de natuur te kunnen bestuderen – of om te pronken. Er ontstaan genootschappen waar kennis van de natuur besproken en uitgewisseld wordt.

De Amsterdamse firma Sepp

Ik voel me als een kind in een snoepwinkel. Midas Dekkers

‘Nederlandsche vogelen’: een peperduur project

De ‘Nederlandsche vogelen’ wordt een peperduur project. Alle vogels worden ‘naer ’t leeven geheel nieuw en naeuwkeurig getekend, in ’t koper gebragt [=gegraveerd], en natuurlyk gekoleurd [= ingekleurd].’ Dat ‘naar het leven’ betekent niet dat de vogels nog leven als ze getekend worden, maar dat er speciaal voor deze uitgave nieuwe tekeningen worden gemaakt van opgezette of speciaal voor dit doel afgeschoten vogels.

Een langdurig project

Het duurt maar liefst 59 jaar voordat het hele project voltooid is. Nozeman overlijdt al in 1786, zestien jaar na de verschijning van het eerste deel. Zijn werk wordt voortgezet door de arts en bioloog Martinus Houttuyn. Na zijn dood worden de laatste delen door uitgever J.C. Sepp en zijn opvolgers samengesteld, met adviezen van Coenraad Jacob Temminck, de latere oprichter van museum Naturalis in Leiden.

Nederlandsche Vogelen door Nozeman en Sepp

Titelpagina van Nederlandsche Vogelen.

Natuurhistorisch belang van ‘Nederlandsche vogelen’

Nozeman en Sepp willen met Nederlandsche vogelen een compleet overzicht in woord en beeld geven van alle vogels in Nederland. Dat is niet helemaal gelukt: alleen voor Noord- en Zuid-Holland is het werk bijna compleet. Dankzij dit boek weten we nu welke vogels er in die tijd in die provincies rondvliegen.

Het boek ziet er heel anders uit dan moderne vogelgidsen. Maar door de prachtige tekeningen en eigentijdse observaties biedt het boek nog steeds nuttige informatie voor de moderne vogelaar.

Heruitgave KB en Lannoo

Uitgeverij Lannoo en de KB publiceerden in 2014 een herdruk op ware grootte van alle vijf delen in één band. Dit boek is inmiddels uitverkocht, maar onlangs is een derde herdruk op 70% van de oorspronkelijke grootte verschenen. Verkrijgbaar in de boekhandel.

Nederlandsche Vogelen Nozeman en Sepp Buizerd

Buizerd, deel 4, t.o. pagina 447.

Beschrijving van het boek

Nozeman, C., Nederlandsche vogelen; volgens hunne huishouding, aert, en eigenschappen beschreeven. Alle naer ’t leeven geheel nieuw en naeuwkeurig getekend, in ’ t koper gebragt en natuurlyk gekoleurd door, en onder opzicht van Christiaan Sepp en Zoon. Amsterdam, J.C. Sepp en zoon, 1770-1829. 5 dln.
Aanvraagnummer KW 1047 B 10 [-14].

Meer informatie

Literatuur

Brouwer, G.A., Historische gegevens over onze vroegere ornithologen en over de avifauna van Nederland. Leiden 1954.
Brouwer, G.A., ‘De waarde van Nozeman en Sepp's Nederlandsche Vogelen (1770-1829) voor de faunistiek’, in: Ardea, 32 (1943), pp. 74-107.
Landwehr, J., Studies in Dutch books with coloured plates published 1662-1875. The Hague 1976, nr. 145.
C. Nozeman en C. Sepp, Nederlandsche vogelen. Inleiding Marieke van Delft, Esther van Gelder en Lex Raat. Wetenschappelijke index Ruud Vlek en Lex Raat. Tielt / Den Haag, Lannoo / KB, 2014, 816 p.
Sepp-Nozeman, Nederlandsche vogelen 1770-1829. Zestien reproducties in kleur naar de fraaiste voorbeelden. Inleiding van A. Schierbeek, ’s-Gravenhage, L.J.C. Boucher, 1940. Heruitgave 1948.