Getijdenboek Philips van Bourgondië

Hertog Philips de Goede van Bourgondië (1396-1467) was één van de belangrijkste opdrachtgevers voor verluchte handschriften in de vijftiende eeuw. De meeste van die handschriften zijn prachtig uitgevoerd door gevierde kunstenaars. Het getijdenboek van Philips de Goede is een absoluut topstuk uit zijn omvangrijke bibliotheek.

Op deze pagina vindt u een algemene inleiding bij dit getijdenboek. Wilt u direct naar het gedigitaliseerde boek? Klik dan op de link in dit plaatje:

Het getijdenboek van hertog Philips van Bourgondië dateert van ca. 1450-1460. Het voor een getijdenboek vrij grote boek werd afgeschreven door Jean Miélot, de secretaris van de hertog. Een groot deel van de verluchtingen werd vervaardigd door Jean le Tavernier uit Oudenaarde, die zich had gespecialiseerd in grisailles, een techniek met alleen grijze en witte tinten. Op een aantal van die grisailles wordt Philips de Goede zelf biddend afgebeeld.

Lange tijd is men er vanuit gegaan dat het getijdenboek uit de KB-collectie het boek is dat genoemd wordt in een archiefstuk uit 1455, waarin Philips de Goede de opdracht geeft om Jean Le Tavernier te betalen voor het maken van grisailles, maar recent onderzoek heeft uitgewezen dat die vermelding moet slaan op een ander getijdenboek uit de bibliotheek van Philips de Goede. Het handschrift is op een zeker moment, vermoedelijk rond 1500, uitgebreid met teksten en afbeeldingen. De kopiist en de illuminator van de toevoegingen hebben echter hun uiterste best gedaan om de nieuwe teksten zo goed mogelijk te laten aansluiten bij de bestaande. Het geheel telt niet minder dan 165 miniaturen; 126 daarvan zijn toe te schrijven aan Jean le Tavernier of een medewerker; de resterende 39 zijn van de hand van de anonieme illuminator van de latere toevoegingen, die aangeduid wordt met de noodnaam 'Meester van de Gebedenboeken van rond 1500'. In de lijst hieronder is aangegeven wie welke heeft gemaakt.

Het getijdenboek bevindt zich sinds 1832 in de Koninklijke Bibliotheek. Het komt uit de collectie van de Zuid-Nederlandse historicus G.J. Gérard, die aan het eind van de achttiende eeuw bibliothecaris was van de Bourgondische bibliotheek. Hij stierf in 1814, en in 1818 werd zijn handschriftencollectie door zijn weduwe aan koning Willem I te koop aangeboden. Voor een bedrag van 7000 gulden werd de verzameling in het Rijksarchief geplaatst. In 1832 werd het getijdenboek, samen met meer dan 400 andere handschriften uit de collectie van Gérard, uit het archief overgebracht naar de KB. Gérard had het gekocht op de veiling van de boeken van Mme De Montfort, kanunnikes van het Kapittel van St. Waudru te Mons; hoe het handschrift uit de Bourgondische bibliotheek in die van Mme de Montfort is terechtgekomen, is niet bekend.

Meer informatie

Literatuur

Anne S. Korteweg, 'The Book of Hours of Philip the Good, Duke of Burgundy, in The Hague and its later adaptation'. In: B. Cardon et al. (red.), "Als ich can". Liber amicorum in memory of professor dr. Maurits Smeyers. Paris (etc.), Peeters, 2002, vol. 1
J.P.J. Brandhorst en K.H. Broekhuijsen-Kruijer, De verluchte handschriften en incunabelen van de Koninklijke Bibliotheek. Een overzicht voorzien van een iconografische index. 's-Gravenhage, Stichting Bibliographia Neerlandica, 1985, nr. 411.
Schatten van de Koninklijke Bibliotheek. 's-Gravenhage, Rijksmuseum Meermanno-Westreenianum/Koninklijke Bibliotheek, 1980, nr. 45.
G. Dogaer, Flemish miniature painting in the 15th and 16th centuries. Amsterdam, B.M. Israël, 1987, p.70-76.
W. van Drimmelen et al. (red.), Honderd hoogtepunten uit de Koninklijke Bibliotheek = A hundred highlights from the Koninklijke Bibliotheek. Zwolle: Waanders, 1994, p. 40-41.
'G.J. Gérard, historicus 1734-1814'. In: M. van Delft et al.(red.), Verzamelaars en verzamelingen : Koninklijke Bibliotheek, 1798-1998. Zwolle : Waanders, 1998, p. 43-47.