De Lach, 27 maart 1925

De Lach begon als tijdschrift voor mensen die wel van een grapje hielden. Maar op termijn won de lust het van de lol.

Op deze pagina vindt u een algemene inleiding bij De Lach. Wilt u direct naar het gedigitaliseerde tijdschrift? Klik dan op de link in dit plaatje:

Het tijdschrift De Lach wordt in 1924 ontwikkeld door de Amsterdamsche Kiosk-Onderneming (AKO). De ‘AKO-jongens’ venten tijdschriften en kranten uit op perrons voor reizigers die wat verstrooiing zoeken tijdens het wachten op treinen en het reizen zelf. Het eerste nummer verschijnt op 21 november 1924.

Cartoons, moppen en illustraties

De Lach biedt de verstrooiing in de vorm van cartoons, moppen, anekdotes en korte verhalen. Op de cover verschijnt tussen 1924 en 1954 regelmatig een geïllustreerde omlijsting van de hand van Wam Heskes, illustrator van diverse week- en dagbladen zoals Algemeen Handelsblad en Haagsche Post. Hij is ook een verdienstelijk hoorspelacteur en -schrijver. Andere illustraties in het blad worden aangekocht uit Engeland en Amerika.

Van gezinsblad naar mannenblad

De eerste jaargangen van het tijdschrift richten zich op het gezin, met rubrieken als 'Wat de mode zegt', 'Voor moeder de vrouw' en, voor de kinderen: 'Voor onze kleuters'. In 1925 duiken foto’s van Amerikaanse filmsterren op in het blad. De eerste jaren zijn dit portretten die verhalen illustreren over de nieuwste films, maar in de jaren dertig zijn steeds meer actrices in badpak te zien. De foto’s worden gaandeweg steeds bloter en gewaagder.

De rubrieken voor moeder en de kleintjes verdwijnen. In de zomer verschijnt het uiterst populaire ‘badnummer’: afleveringen van De Lach waarin jonge vrouwen hun nieuwe badpak tonen. In Amerika vindt dit idee in de jaren zestig navolging: de Swimsuit issue van het tijdschrift Sports Illustrated is daar nog altijd een geheide zomerhit.

De Lach raakt gaandeweg zijn reputatie als gezinsblad kwijt: het wordt in toenemende mate door het gezinshoofd – soms stiekem – bij de ‘herenkapper’ gelezen.

De Lach, 22 november 1929
De Lach, 22 november 1929
De Lach, 10 januari 1930
De Lach, 10 januari 1930
De Lach, 20 december 1940
De Lach, 20 december 1940

Oorlog en papierschaarste

Als in 1939 de Tweede Wereldoorlog uitbreekt, krijgt de lezer van De Lach de eerste tijd nog ontspannende lectuur gepresenteerd. Wel verdwijnen de meeste Engelse en Amerikaanse namen uit het blad en worden de badpakken uitsluitend getoond door Duitse actrices. Pas in 1942 stopt de uitgave van het weekblad plotseling, als de hoofdredactie niet akkoord gaat met de voorwaarden van de bezetter.

Na de oorlog maakt De Lach zijn comeback. Vanwege de papierschaarste wordt de frequentie teruggebracht tot eens per maand. Eind 1947 heeft De Lach alweer een oplage van 70.000 exemplaren.

De jaren vijftig

In 1950 viert de redactie het 25-jarig bestaan van het tijdschrift met een grote jubileumpuzzel. Hoewel of misschien juist omdat de formule van het blad nauwelijks verandert, mag het zich nog altijd verheugen in een trouwe lezerskring. Dat de redactie soms de plank misslaat, mag de pret niet drukken. Zo staat bij een afbeelding van Elvis Presley in 1957:

Een van de zingende guitaristen die de Rock-'n-Roll-manie propageerden, is waarschijnlijk als zodanig even vlug vergeten als omhoog geklommen.

Seksuele revolutie in de jaren zestig

In de jaren zestig is het ‘beschaafde bloot’ van De Lach niet langer aantrekkelijk voor het mannelijke lezerspubliek. In 1968 verandert de naam van het tijdschrift in Lach 69 en wordt het getoonde bloot explicieter. Het krijgt ook meer ruimte ten opzichte van de moppen en feuilletons. Deze ingreep zal ertoe bijgedragen hebben dat de oplage het hoogtepunt van 130.000 exemplaren bereikte (eind 1968).

De Lach, 29 december 1950
De Lach, 29 december 1950
De Lach, 30 maart 1951
De Lach, 30 maart 1951
De Lach, 21 juli 1961
De Lach, 21 juli 1961
De Lach, 28 oktober 1966
De Lach, 28 oktober 1966

Ondergang en opvolgers

Als de oplagecijfers aan het begin van de jaren zeventig flink dalen, trekt de uitgever in 1972 de stekker eruit. Op 7 april 1972 verschijnt het laatste nummer van De Lach. Dat is nog niet meteen het échte einde: hoofdredacteur At van der Ouden kondigt in het laatste nummer een doorstart aan.

Want als een soort phoenix zal er volgende week ineens een totaal nieuw magazine verschijnen. Volwassener. Degelijker. Rijker.

Dat nieuwe magazine heet Mach, een tijdschrift dat iedere twee weken verschijnt. Al in januari 1973 gaat ook de Mach ter ziele. Dan is er nog De Nieuwe Lach, een ‘luchtig weekblad voor het hele gezin’, dat van maart tot juli 1973 verschijnt. In 2005 verschijnt opnieuw De Nieuwe Lach, maar dan als het ‘leukste blad van Nederland en Vlaanderen’. Het gelach verstomt al snel: na drie afleveringen is ook deze opvolger verleden tijd.

Relevante bronnen

Leonard de Vries [samenst.], De Lach: een fascinerende selectie uit de jaargangen 1924-1972, cop. 1973
Joan Hemels en Renée Vegt, Het geïllustreerde tijdschrift in Nederland. Bron van kennis en vermaak, lust voor het oog. Bibliografie. Dl. 1. Amsterdam 1993. Dl. 2. Amsterdam 1997.
Marieke van Delft, Nel van Dijk, Reinder Storm [red.], Magazine! : 150 jaar Nederlandse publiekstijdschriften, cop. 2006